Pijnspecialisten
Diagnostische blokkades, interventionele pijnbehandeling en multidisciplinaire besluitvorming bij het Bertolotti-syndroom.
Diagnostische blokkades, interventionele pijnbehandeling en multidisciplinaire besluitvorming bij het Bertolotti-syndroom.
Het Bertolotti-syndroom is een mogelijke oorzaak van chronische lage rugpijn waarbij een lumbosacrale overgangswervel (LSTV) vermoedelijk bijdraagt aan de klachten.
Een LSTV is een aangeboren anatomische variatie op de overgang tussen de lendenwervelkolom en het heiligbeen. Hierbij kan sprake zijn van vergrote dwarsuitsteeksels, pseudoarticulaties of volledige benige verbindingen.
Niet iedere LSTV veroorzaakt pijn. Het onderscheid tussen een toevallige anatomische bevinding en een symptomatische overgangswervel vormt daarom een belangrijke diagnostische uitdaging.
Voor pijnspecialisten ligt de nadruk op het identificeren van mogelijke pijnbronnen, het beoordelen van de klinische betekenis van beeldvorming en het afwegen van conservatieve, medicamenteuze en interventionele behandelingen.
Diagnostische injecties kunnen daarbij aanvullende informatie geven, maar vormen geen onfeilbare methode om de oorzaak van pijn vast te stellen.
De Castellvi-classificatie wordt veel gebruikt om lumbosacrale overgangswervels radiologisch te beschrijven.
| Type | Anatomische kenmerken |
|---|---|
| I | Eenzijdig of dubbelzijdig vergroot dwarsuitsteeksel. |
| II | Eenzijdige of dubbelzijdige pseudoarticulatie. |
| III | Eenzijdige of dubbelzijdige volledige benige fusie. |
| IV | Pseudoarticulatie aan één zijde en volledige benige fusie aan de andere zijde. |
Vooral bij typen II en IV kan de pseudoarticulatie een mogelijke pijnbron vormen.
De pijn hoeft echter niet uitsluitend uit deze verbinding afkomstig te zijn.
Mogelijke pijnbronnen zijn:
Bij patiënten met langdurige pijn kunnen daarnaast veranderingen in pijnverwerking bijdragen aan de ernst en uitgebreidheid van de klachten.
De aanwezigheid van meerdere mogelijke pijnbronnen vraagt om een individuele diagnostische benadering.
De klinische presentatie van het Bertolotti-syndroom is variabel.
Patiënten kunnen lokale lage rugpijn, eenzijdige pijn, bilpijn of uitstralende klachten ervaren. Soms ontstaan de klachten al tijdens de adolescentie of vroege volwassenheid.
De symptomen zijn echter niet specifiek genoeg om op basis van anamnese en lichamelijk onderzoek alleen de diagnose te stellen.
Belangrijke aandachtspunten zijn:
Het onderzoek wordt afgestemd op de klachten en kan onder andere bestaan uit beoordeling van de lumbale bewegelijkheid, neurologische functie, heupen en andere mogelijke pijnbronnen.
Lokale drukpijn of pijnprovocatie kan richting geven aan de beoordeling, maar is niet specifiek voor een symptomatische pseudoarticulatie.
Er bestaat geen gevalideerde lichamelijke test waarmee het Bertolotti-syndroom betrouwbaar kan worden bevestigd of uitgesloten.
Beeldvorming is belangrijk voor het herkennen van de overgangswervel en het beoordelen van mogelijke bijkomende afwijkingen.
Kan informatie geven over de aanwezigheid en globale anatomie van een LSTV.
CT is bijzonder geschikt voor het beoordelen van benige verbindingen, pseudoarticulaties, sclerose, osteofyten en complexe anatomische varianten.
MRI biedt informatie over tussenwervelschijven, facetgewrichten, zenuwstructuren en andere mogelijke oorzaken van lage rugpijn.
Bij een LSTV kan de nummering van de lumbosacrale segmenten afwijken.
Voorafgaand aan niveaugebonden interventies moet duidelijk zijn welke nummeringsmethode is gebruikt.
Dit is essentieel om injecties of andere procedures op het bedoelde anatomische niveau uit te voeren.
Beeldvorming kan mogelijke pijnbronnen zichtbaar maken, maar bewijst niet zelfstandig welke structuur verantwoordelijk is voor de klachten.
Een gerichte diagnostische blokkade kan worden overwogen wanneer een specifieke anatomische structuur als mogelijke pijnbron wordt vermoed.
Bij het Bertolotti-syndroom betreft dit vaak de pseudoarticulatie.
Onder beeldgeleiding wordt een lokaal anestheticum toegediend in of rond de vermoedelijke pijnbron.
Het doel is te onderzoeken of tijdelijke verdoving van deze structuur leidt tot vermindering van de herkenbare pijn.
Een duidelijke, tijdelijke vermindering van de gebruikelijke pijn kan ondersteunen dat de geïnjecteerde structuur bijdraagt aan de klachten.
De beoordeling wordt betrouwbaarder wanneer vooraf duidelijk is vastgelegd:
Een pijnscore alleen geeft niet altijd voldoende informatie.
Ook de verandering in herkenbare pijn en functioneren tijdens de verwachte werkingsduur van het anestheticum is relevant.
Een duidelijke tijdelijke pijnvermindering na een gerichte blokkade ondersteunt de hypothese dat de geïnjecteerde structuur een relevante pijnbron is.
Dit vormt echter geen absoluut bewijs.
Verspreiding van het anestheticum naar omliggende structuren, placebo- en contexteffecten en natuurlijke fluctuaties van pijn kunnen de interpretatie beïnvloeden.
Een positieve blokkade garandeert bovendien geen langdurig succes van een daaropvolgende behandeling.
Een negatieve of onduidelijke reactie kan verschillende verklaringen hebben.
Mogelijke factoren zijn:
Een negatieve blokkade verlaagt, afhankelijk van de technische uitvoering en klinische omstandigheden, de waarschijnlijkheid dat de onderzochte structuur een belangrijke pijnbron is.
Een negatieve blokkade sluit het Bertolotti-syndroom of een bijdrage van de pseudoarticulatie echter niet onder alle omstandigheden definitief uit.
In verschillende publicaties worden diagnostische blokkades gebruikt als onderdeel van de selectie voor resectie van een pseudoarticulatie.
Er bestaat echter geen algemeen aanvaarde, gevalideerde afkapwaarde voor pijnvermindering die bij alle patiënten betrouwbaar voorspelt of een operatie succesvol zal zijn.
Ook is niet overtuigend aangetoond dat een positieve blokkade in alle gevallen een noodzakelijke voorwaarde voor chirurgie is.
De uitkomst moet daarom worden geïnterpreteerd in samenhang met de anatomie, klinische presentatie, technische uitvoering en eventuele andere pijnbronnen.
Naast diagnostische toepassing kunnen injecties worden gebruikt met het doel pijnvermindering te bereiken.
Bij een symptomatische pseudoarticulatie kan een beeldgeleide injectie met een lokaal anestheticum en eventueel een corticosteroïd worden overwogen.
Een corticosteroïd kan worden ingezet om een vermoedelijke lokale ontstekingscomponent te beïnvloeden.
Sommige patiënten ervaren tijdelijke pijnvermindering.
De duur van het effect varieert en kan beperkt zijn.
Bij anderen treedt weinig of geen verbetering op.
Het beschikbare onderzoek is onvoldoende om vooraf betrouwbaar te voorspellen welke patiënten langdurig baat zullen hebben.
Een retrospectief onderzoek, gepubliceerd in Interventional Pain Medicine in 2025, onderzocht de resultaten van fluoroscopisch geleide injecties in de pseudoarticulatie bij patiënten met het Bertolotti-syndroom.
De totale onderzoeksgroep bestond uit 56 patiënten.
Bij 27 patiënten voor wie gegevens over de duur van pijnvermindering beschikbaar waren, bedroeg de mediane duur 14 dagen.
De gerapporteerde duur varieerde van 1 tot 173 dagen.
Dit betekent niet dat iedere patiënt twee weken pijnvermindering ervaart. De individuele resultaten liepen sterk uiteen.
Het onderzoek laat zien dat dergelijke injecties diagnostische en therapeutische waarde kunnen hebben, maar dat het bewijs voor langdurige effectiviteit beperkt blijft.
Bij herhaling moeten de eerdere behandelrespons, functionele winst, mogelijke bijwerkingen en cumulatieve blootstelling aan corticosteroïden worden meegewogen.
Er bestaat geen specifiek voor Bertolotti gevalideerd schema voor de frequentie van herhaalde injecties.
Radiofrequente behandeling wordt toegepast om pijnsignalen vanuit geselecteerde zenuwstructuren te verminderen.
Bij conventionele thermische radiofrequente ablatie wordt met behulp van warmte een laesie aangebracht in het beoogde zenuwweefsel.
Bij het Bertolotti-syndroom zijn verschillende radiofrequente technieken beschreven.
Afhankelijk van de vermoedelijke pijnbron kan RFA worden overwogen bij:
Het is belangrijk onderscheid te maken tussen RFA van de zenuwvoorziening van een regulier facetgewricht en behandeling gericht op een afwijkende pseudoarticulatie.
De innervatie en anatomie van de pseudoarticulatie zijn niet bij iedere patiënt gelijk en zijn minder goed onderzocht dan die van reguliere facetgewrichten.
In de literatuur worden onder andere beschreven:
Deze technieken verschillen in werkingsmechanisme en wijze van toepassing.
Gepulseerde radiofrequente behandeling is niet hetzelfde als conventionele thermische ablatie.
Voor RFA specifiek gericht op het Bertolotti-syndroom bestaat nog onvoldoende hoogwaardig vergelijkend onderzoek.
De literatuur bestaat voornamelijk uit casusbeschrijvingen en kleine patiëntseries.
Een publicatie uit 2026 beschreef twee patiënten bij wie bipolaire RFA van de pseudoarticulatie werd toegepast.
Bij de eerste patiënt werd 80% pijnvermindering gerapporteerd, die na zeven maanden nog aanwezig was.
De tweede patiënt rapporteerde aanvankelijk duidelijke verbetering, waarvan na twee maanden 50% resteerde.
Deze resultaten zijn interessant, maar door het zeer kleine aantal patiënten onvoldoende om algemene conclusies over de effectiviteit of duur van de behandeling te trekken.
RFA kan bij geselecteerde patiënten een behandeloptie zijn, maar is geen bewezen definitieve behandeling voor het Bertolotti-syndroom.
Er is ook onvoldoende bewijs om één specifieke RFA-techniek als superieur aan te bevelen.
Bij een lumbosacrale overgangswervel kan de belasting van aangrenzende facetgewrichten veranderen.
Vooral bij asymmetrische anatomische varianten kan het facetgewricht aan de tegenoverliggende zijde een mogelijke pijnbron zijn.
Bij een passend klinisch beeld kan facetgewrichtsgerelateerde pijn afzonderlijk worden onderzocht.
Afhankelijk van de geldende richtlijnen en de individuele situatie kunnen diagnostische mediale-takblokkades en radiofrequente denervatie worden overwogen.
De resultaten van reguliere facetgewrichtsinterventies kunnen echter niet zonder meer worden toegepast op de pseudoarticulatie van een LSTV.
Bij een overgangswervel is bovendien extra aandacht nodig voor afwijkende anatomie en correcte niveau-identificatie.
Niet alle pijn bij patiënten met een LSTV is afkomstig van de pseudoarticulatie.
Bij radiculaire klachten kan sprake zijn van een hernia, foraminale stenose of andere vorm van zenuwwortelcompressie.
In dergelijke situaties kan een epidurale injectie of selectieve zenuwwortelblokkade worden overwogen wanneer daarvoor een passende indicatie bestaat.
Deze behandeling richt zich op een andere vermoedelijke pijnbron dan de pseudoarticulatie.
Een epidurale injectie is niet gelijk aan een gerichte injectie in de pseudoarticulatie.
Een onvoldoende effect van een epidurale injectie sluit daarom niet uit dat de pseudoarticulatie bijdraagt aan lokale mechanische lage rugpijn.
Omgekeerd betekent een positief effect van een epidurale injectie niet dat de overgangswervel zelf de belangrijkste pijnbron is.
De indicatie voor epidurale behandeling moet worden gebaseerd op het neurologische klachtenpatroon, de beeldvorming en de toepasselijke richtlijnen.
Medicamenteuze behandeling kan onderdeel zijn van een bredere aanpak van aanhoudende lage rugpijn.
De keuze hangt af van het pijnmechanisme, de ernst van de klachten, bijkomende aandoeningen en het risico op bijwerkingen.
Niet-steroïde anti-inflammatoire geneesmiddelen kunnen bij sommige patiënten verlichting geven.
Bij langdurig gebruik moeten onder andere gastro-intestinale, cardiovasculaire en renale risico’s worden meegewogen.
Paracetamol heeft bij aspecifieke lage rugpijn een beperkte aangetoonde werkzaamheid en is niet specifiek onderzocht als effectieve behandeling voor het Bertolotti-syndroom.
Wanneer sprake is van een neuropathische pijncomponent, kan medicatie volgens de daarvoor geldende richtlijnen worden overwogen.
Een dergelijke behandeling is niet automatisch geïndiceerd bij iedere patiënt met uitstralende rugpijn.
Opioïden hebben bij chronische niet-oncologische lage rugpijn doorgaans een beperkte plaats vanwege het risico op afhankelijkheid, bijwerkingen en het ontbreken van overtuigend bewijs voor langdurige functionele verbetering.
Er bestaat geen medicamenteuze behandeling die een aangeboren pseudoarticulatie of benige fusie anatomisch corrigeert.
Bij patiënten met langdurige lage rugpijn kunnen veranderingen optreden in de verwerking en regulatie van pijnsignalen.
Centrale sensitisatie kan bij sommige patiënten bijdragen aan een verhoogde pijngevoeligheid en een uitgebreider klachtenpatroon.
Dit betekent echter niet dat een aantoonbare anatomische afwijking klinisch irrelevant is.
Ook betekent het niet dat pijn uitsluitend psychologisch van oorsprong is.
Een patiënt kan gelijktijdig een structurele nociceptieve pijnbron en veranderingen in pijnverwerking hebben.
Bij de beoordeling is het belangrijk om:
Multidisciplinaire pijnbehandeling kan bijdragen aan het verbeteren van functioneren en kwaliteit van leven.
Deze benadering vervangt echter niet automatisch de beoordeling van een mogelijk behandelbare structurele pijnbron.
Chirurgische beoordeling kan worden overwogen bij patiënten met ernstig beperkende klachten wanneer passende niet-operatieve behandelingen onvoldoende verbetering geven en een mogelijk operatief behandelbare pijnbron aanwezig is.
Mogelijke redenen voor verwijzing zijn:
Resectie: verwijderen van de afwijkende pseudoarticulatie of botverbinding.
Fusie: stabiliseren van geselecteerde wervelsegmenten wanneer daarvoor een passende indicatie bestaat.
Decompressie: behandelen van zenuwcompressie bij geschikte anatomische en klinische bevindingen.
Een diagnostische blokkade kan bijdragen aan de besluitvorming, maar de noodzaak ervan en de interpretatie van de uitkomst moeten individueel worden beoordeeld.
De keuze voor chirurgie ligt bij de betrokken wervelkolomchirurg, in overleg met de patiënt en waar nodig andere specialisten.
Bij pijninterventies rond een LSTV kunnen anatomische variaties de technische uitvoering beïnvloeden.
Belangrijke aandachtspunten zijn:
Mogelijke complicaties verschillen per procedure en kunnen onder andere bestaan uit bloeding, infectie, zenuwletsel, tijdelijke pijntoename of onvoldoende behandelresultaat.
De aanwezigheid van een LSTV vraagt om zorgvuldige planning, maar betekent niet automatisch dat interventionele pijnbehandeling gecontra-indiceerd is.
Bij de evaluatie van interventionele pijnbehandeling is het zinvol om meer te beoordelen dan alleen de numerieke pijnscore.
Relevante uitkomstmaten zijn:
Een behandeling kan tijdelijk pijnvermindering geven zonder dat het functioneren wezenlijk verbetert.
Andersom kan een beperkte afname van de pijnscore toch betekenisvol zijn wanneer de patiënt daardoor duidelijk meer kan ondernemen.
Voor diagnostische blokkades blijft daarnaast het tijdsverloop van de pijnvermindering in relatie tot de verwachte werkingsduur van het anestheticum belangrijk.
De wetenschappelijke literatuur over interventionele behandeling van het Bertolotti-syndroom is nog beperkt.
Er zijn relatief weinig grote prospectieve onderzoeken en gerandomiseerde studies beschikbaar.
Voor diagnostische blokkades ontbreekt een algemeen gevalideerde methode om met voldoende zekerheid het succes van een daaropvolgende chirurgische behandeling te voorspellen.
Voor corticosteroïdinjecties is onvoldoende bekend welke patiënten langdurig baat hebben en welke behandelintervallen optimaal zijn.
Voor RFA ontbreken betrouwbare vergelijkingen tussen verschillende technieken en voldoende gegevens over de langetermijnresultaten.
De beschikbare behandelalgoritmen zijn grotendeels gebaseerd op beperkte klinische studies en deskundigenvoorstellen.
Zij moeten daarom niet worden beschouwd als internationaal vastgestelde, evidencebased behandelrichtlijnen.
Bij de beoordeling van een patiënt met een mogelijke symptomatische LSTV kunnen de volgende vragen helpen:
Deze vragen vormen geen gevalideerd diagnostisch algoritme, maar kunnen bijdragen aan een gestructureerde beoordeling.
Pijnspecialisten spelen een belangrijke rol bij de diagnostiek en behandeling van patiënten met een vermoedelijk symptomatische lumbosacrale overgangswervel.
Gerichte injecties kunnen helpen om mogelijke pijnbronnen te onderzoeken en kunnen bij sommige patiënten tijdelijke pijnvermindering geven.
Radiofrequente behandeling is een mogelijke interventionele optie, maar het wetenschappelijke bewijs specifiek voor het Bertolotti-syndroom is nog beperkt.
Een positieve diagnostische blokkade ondersteunt de betrokkenheid van een pijnbron, maar bewijst deze niet definitief. Een negatieve blokkade sluit een bijdrage van de pseudoarticulatie niet onder alle omstandigheden uit.
De behandeling vraagt daarom om een individuele afweging, met aandacht voor anatomie, klinische bevindingen, meerdere mogelijke pijnmechanismen en het functioneren van de patiënt.
1. Konin GP, Walz DM (2010).
Lumbosacral Transitional Vertebrae: Classification, Imaging Findings, and Clinical Relevance.
American Journal of Neuroradiology, 31(10), 1778–1786.
DOI: 10.3174/ajnr.A2036
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7964015/
2. Jancuska JM, Spivak JM, Bendo JA (2015).
A Review of Symptomatic Lumbosacral Transitional Vertebrae: Bertolotti’s Syndrome.
International Journal of Spine Surgery.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4603258/
3. Crane J et al. (2021).
A Comprehensive Update of the Treatment and Management of Bertolotti’s Syndrome: A Best Practices Review.
Orthopedic Reviews.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34745474/
4. Rakauskas TR et al. (2024).
An update on the prevalence and management of Bertolotti’s syndrome.
Frontiers in Surgery, 11, 1486811.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11669649/
5. A Proposed Treatment Algorithm for Low Back Pain Secondary to Bertolotti’s Syndrome (2024).
Gepubliceerd voorstel voor stapsgewijze behandeling met injecties, RFA en eventuele resectie. Geen algemeen vastgestelde behandelrichtlijn.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38324794/
6. Retrospective review of outcomes in patients with Bertolotti’s syndrome who underwent fluoroscopically-guided pseudojoint injections (2025).
Interventional Pain Medicine, 4(4), 100647.
DOI: 10.1016/j.inpm.2025.100647
https://doi.org/10.1016/j.inpm.2025.100647
7. Kerr C, Nguyen L, Dodds R, Pritzlaff S, Cheng PK (2026).
Radiofrequency Ablation as a Treatment for Symptomatic Bertolotti’s Syndrome (Lumbosacral Pseudoarticulation): A Case Report.
Pain Medicine Case Reports, 10(2), 107–109.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42066260/
8. Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG).
NHG-Standaard Aspecifieke lagerugpijn.
Nederlandse richtlijn voor de beoordeling en behandeling van aspecifieke lage rugpijn.
https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/aspecifieke-lagerugpijn
Deze pagina is bedoeld als professionele achtergrondinformatie voor pijnspecialisten en andere zorgprofessionals. De inhoud vervangt geen individuele medische beoordeling, actuele beroepsrichtlijnen of specialistische besluitvorming.