Voor zorgprofessionals

Klinische context, diagnostische overwegingen en wetenschappelijke literatuur over lumbosacrale overgangswervels (LSTV) en het Bertolotti-syndroom.

Het Bertolotti-syndroom verwijst naar lage-rugklachten die samenhangen met een lumbosacrale overgangswervel (LSTV). Hierbij is sprake van een aangeboren anatomische variant op de overgang tussen de lendenwervelkolom en het heiligbeen. Dit kan zich uiten als sacralisatie van L5 of lumbarisatie van S1. Afhankelijk van de anatomische variant kan een vergroot dwarsuitsteeksel een pseudo-articulatie of benige verbinding vormen met het sacrum of het os ilium.

Lumbosacrale overgangswervels komen relatief vaak voor in de algemene bevolking, maar veroorzaken lang niet altijd klachten. Wanneer een overgangswervel als waarschijnlijke oorzaak of belangrijke bijdrage aan lage-rugpijn wordt beschouwd, spreekt men van het Bertolotti-syndroom. De beoordeling hiervan vraagt om samenhang tussen het klachtenpatroon, lichamelijk onderzoek en beeldvormende bevindingen.

Deze pagina biedt een overzicht van relevante klinische en wetenschappelijke informatie voor zorgprofessionals die patiënten met chronische lage-rugklachten onderzoeken of behandelen.

Anatomische achtergrond

Een lumbosacrale overgangswervel (LSTV) is een aangeboren anatomische variant op de overgang tussen de lendenwervelkolom en het heiligbeen. Hierbij kan sprake zijn van sacralisatie van L5 of lumbarisatie van S1.

Er bestaan verschillende anatomische varianten, waaronder:

  • Een vergroot dwarsuitsteeksel van de overgangswervel.
  • Een pseudo-articulatie (gewrichtsachtige verbinding) met het sacrum of het os ilium.
  • Een gedeeltelijke of volledige benige fusie met het sacrum.
  • Eenzijdige of tweezijdige afwijkingen, waarbij de anatomie links en rechts kan verschillen.

Deze varianten kunnen de bewegingsverdeling en biomechanische belasting van de lumbosacrale overgang en aangrenzende wervelsegmenten beïnvloeden. In sommige gevallen kan dit bijdragen aan lage-rugklachten.

De aanwezigheid van een LSTV betekent echter niet automatisch dat deze pijn veroorzaakt.

Meer informatie:

Classificaties: Castellvi & Jenkins

Anatomische illustratie van een lumbosacrale overgangswervel (LSTV). Een vergroot dwarsuitsteeksel kan een gewrichtsachtige verbinding (pseudo-articulatie) of benige fusie vormen met het sacrum of het bekken. Dit kan de biomechanica van de lumbosacrale overgang beïnvloeden.

Prevalentie

Lumbosacrale overgangswervels komen relatief vaak voor. De prevalentie varieert in de literatuur afhankelijk van de gehanteerde definitie en beeldvormingstechniek, maar wordt meestal geschat tussen 4% en 30% van de bevolking.

Het merendeel van deze varianten is asymptomatisch. In een kleiner deel van de gevallen kan een overgangswervel mogelijk bijdragen aan pijnklachten, bijvoorbeeld door:

  • abnormale biomechanische belasting

  • pseudo-articulatie met lokale irritatie

  • secundaire degeneratieve veranderingen

  • compensatoire belasting van omliggende structuren

De klinische relevantie moet daarom altijd worden beoordeeld in samenhang met het klachtenpatroon en andere mogelijke oorzaken van lage rugpijn.

Klinische presentatie

Patiënten met het Bertolotti-syndroom presenteren zich vaak met chronische lage-rugpijn, soms al vanaf jonge leeftijd. De aard, locatie en ernst van de klachten kunnen sterk verschillen.

Veel beschreven kenmerken zijn:

  • Eenzijdige of tweezijdige lage-rugpijn.
  • Pijn rond de lumbosacrale overgang.
  • Uitstraling naar de bil, heup of het bovenbeen.
  • Toename van pijn bij bepaalde bewegingen, zoals rotatie of extensie.
  • Klachten bij langdurig staan, zitten of lopen.

Deze symptomen zijn niet specifiek voor het Bertolotti-syndroom en kunnen overlappen met andere oorzaken van lage-rugpijn, waaronder:

  • Facetgewrichtspijn of facetartrose.
  • SI-gewrichtsgerelateerde pijn.
  • Discusdegeneratie.
  • Myofasciale pijn.
  • Zenuwwortelirritatie of -compressie.

Een zorgvuldige differentiaaldiagnostische beoordeling blijft daarom essentieel.

Meer informatie:

Patiënten met het Bertolotti-syndroom ervaren vaak chronische lage-rugpijn, soms al vanaf jonge leeftijd. De pijn kan eenzijdig of tweezijdig optreden rond de lumbosacrale overgang, met mogelijke uitstraling naar de bil, heup of het bovenbeen.

Klinische duiding

Het vaststellen van de klinische relevantie van een lumbosacrale overgangswervel (LSTV) vraagt om een zorgvuldige beoordeling. Niet iedere overgangswervel veroorzaakt klachten, maar bij sommige patiënten kan de afwijkende anatomie een belangrijke pijnbron vormen.

Bij de klinische beoordeling zijn onder andere relevant:

  • De relatie tussen de locatie en aard van de klachten en de anatomische afwijking.
  • Eenzijdige of asymmetrische anatomische varianten.
  • Lokale drukpijn en pijnprovocatie bij lichamelijk onderzoek.
  • Mogelijke bijkomende pijnbronnen, zoals facetgewrichten of aangrenzende wervelsegmenten.
  • De reactie op gerichte diagnostische injecties, indien uitgevoerd.

Een diagnostische infiltratie van de pseudo-articulatie kan aanvullende aanwijzingen geven over de vermoedelijke pijnbron. Tijdelijke pijnvermindering ondersteunt de klinische beoordeling, maar vormt op zichzelf geen sluitend bewijs.

Meer informatie:

Klinische duiding vereist het zorgvuldig combineren van klachten, lichamelijk onderzoek en beeldvorming om te beoordelen of een lumbosacrale overgangswervel daadwerkelijk een rol speelt bij de klachten.

Behandeling

De behandeling van het Bertolotti-syndroom wordt afgestemd op de vermoedelijke pijnbron, het klachtenpatroon, de ernst van de beperkingen en eerdere behandelresultaten.

In de medische literatuur worden verschillende behandelopties beschreven.

Conservatieve behandeling

  • Fysiotherapie en oefentherapie.
  • Pijnmedicatie.
  • Begeleiding bij belasting en belastbaarheid.

Interventionele behandeling

  • Gerichte diagnostische of therapeutische injecties.
  • Radiofrequente behandeling (in geselecteerde gevallen).

Chirurgische behandeling

  • Resectie van een symptomatische pseudo-articulatie.
  • Spondylodese (wervelkolomfusie) bij zorgvuldig geselecteerde patiënten.

Niet iedere behandeling is voor iedere patiënt geschikt. De wetenschappelijke onderbouwing voor specifieke behandelingen bij het Bertolotti-syndroom is nog beperkt. Vooral bij interventionele en chirurgische behandelingen zijn zorgvuldige patiëntselectie en beoordeling van de vermoedelijke pijnbron essentieel.

Meer informatie:

Chiropractie en manuele behandeling

Bij patiënten met een lumbosacrale overgangswervel (LSTV) vraagt manuele behandeling om aandacht voor de afwijkende anatomie en mogelijke veranderingen in de biomechanica.

Voor chiropractors en andere manueel behandelaars zijn vooral de volgende punten relevant:

  • Anatomische herkenning: een pseudo-articulatie of gedeeltelijke fusie kan de bewegingsmogelijkheden en belasting van de lumbosacrale overgang beïnvloeden.
  • Correcte segmentidentificatie: door een overgangswervel kan verwarring ontstaan over de nummering van de wervels.
  • Voorzichtigheid bij manipulatie: bij een structurele fusie of pseudo-articulatie is een individuele beoordeling van de veiligheid en geschiktheid van manipulatieve technieken belangrijk.
  • Gerichte verwijzing: bij aanhoudende klachten, neurologische verschijnselen of een vermoeden van een specifieke pijnbron kan overleg met een medisch specialist aangewezen zijn.

Het wetenschappelijk bewijs voor chiropractische behandeling specifiek bij het Bertolotti-syndroom is zeer beperkt en bestaat voornamelijk uit casusbeschrijvingen. Er kan daarom geen uitspraak worden gedaan over de effectiviteit of veiligheid van specifieke manipulatietechnieken bij deze patiëntengroep.

Aanvullende literatuur:

Konin GP, Walz DM. Lumbosacral Transitional Vertebrae: Classification, Imaging Findings, and Clinical Relevance. AJNR, 2010.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20203111/

Muir JM. Chiropractic management of a patient with low back pain and an incidental finding of Castellvi type II LSTV. 2012.

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1556370712000831

Informatie voor patiënten

Voor patiënten en hun naasten is een aparte informatiepagina beschikbaar met begrijpelijke uitleg over het Bertolotti-syndroom, mogelijke klachten, diagnostiek en behandelingen.

De pagina biedt daarnaast praktische ondersteuning bij de voorbereiding op een artsgesprek, waaronder voorbeeldvragen en downloadbare checklists.

Meer informatie: Voor patiënten

Internationale literatuur

De kennis over het Bertolotti-syndroom is gebaseerd op een relatief beperkt maar groeiend aantal publicaties. Enkele veel geciteerde studies zijn:

Bertolotti M.
Contributo alla conoscenza dei vizi di differenziazione regionale del rachide.
Radiologica Medica, 1917.

Castellvi AE et al.
Lumbosacral transitional vertebrae and their relationship with lumbar extradural defects.
Spine, 1984.

Santavirta S et al.
Surgical treatment of Bertolotti’s syndrome.
Spine, 1993.

Quinlan JF et al.
Bertolotti’s syndrome: a cause of back pain in young people.
Journal of Bone and Joint Surgery, 2006.

Voor een uitgebreider overzicht van wetenschappelijke literatuur:

Literatuur & onderzoek

Bronnen en literatuur

De onderstaande publicaties behoren tot de meest geciteerde studies over lumbosacrale overgangswervels (LSTV) en het Bertolotti-syndroom binnen de medische literatuur.

De informatie op deze pagina is gebaseerd op wetenschappelijke literatuur over lumbosacrale overgangswervels (LSTV) en het Bertolotti-syndroom. Hieronder staan enkele veel geciteerde publicaties binnen dit onderwerp.

Bertolotti M.
Contributo alla conoscenza dei vizi di differenziazione regionale del rachide con speciale riguardo all’assimilazione sacrale della V lombare.
Radiologica Medica. 1917.

Castellvi AE, Goldstein LA, Chan DP.
Lumbosacral transitional vertebrae and their relationship with lumbar extradural defects.
Spine. 1984;9(5):493–495.

Santavirta S, Tallroth K, Ylinen P, Suoranta H.
Surgical treatment of Bertolotti’s syndrome.
Spine. 1993;18(8):983–987.

Quinlan JF, Duke D, Eustace S.
Bertolotti’s syndrome: a cause of back pain in young people.
Journal of Bone and Joint Surgery. 2006;88-B:1183–1186.

Aihara T, Takahashi K, Ogasawara A, Itadera E, Ono Y, Moriya H.
Intervertebral disc degeneration associated with lumbosacral transitional vertebrae.
Journal of Bone and Joint Surgery. 2005.

Elster AD.
Bertolotti’s syndrome revisited: transitional vertebrae of the lumbar spine.
Spine. 1989.

Apazidis A, Ricart PA, Diefenbach CM, Spivak JM.
The prevalence of transitional vertebrae in the lumbar spine.
Spine Journal. 2011.

Aanvullende literatuur

Voor een uitgebreider overzicht van studies en publicaties:

→ Literatuur & onderzoek

Belangrijk

De informatie op deze website is bedoeld ter ondersteuning van patiënten en zorgprofessionals.
De inhoud vervangt geen medisch advies. Voor diagnose en behandeling is het altijd belangrijk om een arts te raadplegen.