Radiologie
Radiologische herkenning, classificatie en diagnostische valkuilen bij het Bertolotti-syndroom.
Radiologische herkenning, classificatie en diagnostische valkuilen bij het Bertolotti-syndroom.
Een lumbosacrale overgangswervel (LSTV) is een aangeboren anatomische variant op de overgang tussen de lendenwervelkolom en het heiligbeen. Hierbij kan sprake zijn van sacralisatie van de onderste lendenwervel of lumbarisatie van de bovenste sacrale wervel.
De morfologie varieert van vergrote dwarsuitsteeksels tot pseudoarticulaties en volledige benige fusies.
Lumbosacrale overgangswervels komen relatief vaak voor en worden regelmatig als toevalsbevinding aangetroffen. De gerapporteerde prevalentie verschilt sterk tussen onderzoeken, mede door verschillen in populaties, gebruikte beeldvorming en classificatiemethoden.
Wanneer een overgangswervel aannemelijk bijdraagt aan lage rugpijn of radiculaire klachten, kan sprake zijn van het Bertolotti-syndroom.
Een LSTV is een anatomische bevinding; het Bertolotti-syndroom is een klinische diagnose waarbij die anatomie als relevante oorzaak van klachten wordt beschouwd.
Voor radiologen zijn vooral de herkenning van de anatomische variant, correcte segmentnummering, morfologische beschrijving en beoordeling van bijkomende afwijkingen van belang.
Een LSTV kan verschillende anatomische kenmerken vertonen:
Bij sacralisatie vertoont de onderste lendenwervel kenmerken van een sacrale wervel.
Bij lumbarisatie behoudt de bovenste sacrale wervel meer lumbale kenmerken. Hierbij kan een relatief goed ontwikkelde tussenwervelschijf tussen het overgangssegment en het overige heiligbeen aanwezig zijn.
De anatomische verschijningsvorm is variabel. Niet iedere overgangswervel past volledig binnen één eenvoudige morfologische categorie.
Voor de radiologische beoordeling is het belangrijk om de aangeboren overgangsanatomie te onderscheiden van verworven degeneratieve veranderingen.
De Castellvi-classificatie, gepubliceerd in 1984, is een veelgebruikte radiologische indeling van lumbosacrale overgangswervels.
| Type | Anatomische kenmerken |
|---|---|
| I | Eenzijdig (Ia) of dubbelzijdig (Ib) vergroot dwarsuitsteeksel, met een craniocaudale afmeting van ten minste 19 mm. |
| II | Eenzijdige (IIa) of dubbelzijdige (IIb) pseudoarticulatie tussen het vergrote dwarsuitsteeksel en het heiligbeen. |
| III | Eenzijdige (IIIa) of dubbelzijdige (IIIb) volledige benige fusie tussen dwarsuitsteeksel en heiligbeen. |
| IV | Een pseudoarticulatie aan de ene zijde en volledige benige fusie aan de andere zijde. |
De classificatie beschrijft de anatomische vorm van de overgangswervel.
Zij stelt niet vast of de afwijking daadwerkelijk pijn veroorzaakt en vormt geen zelfstandig diagnostisch criterium voor het Bertolotti-syndroom.
Ook geeft de Castellvi-classificatie geen betrouwbare informatie over de absolute nummering van de betrokken wervel.
De Castellvi-classificatie is bruikbaar, maar kent beperkingen.
Niet alle morfologische varianten worden volledig beschreven. Bovendien kunnen verschillen in beeldvorming en interpretatie leiden tot variatie in classificatie.
De recente literatuur benadrukt daarom het belang van een aanvullende beschrijving van de daadwerkelijke anatomie, vooral bij complexe en asymmetrische overgangswervels.
Bij twijfel verdient een nauwkeurige anatomische beschrijving de voorkeur boven een classificatie die onvoldoende aansluit bij de bevindingen.
Een van de belangrijkste aandachtspunten bij een LSTV is de juiste identificatie van de wervelsegmenten.
Bij sacralisatie kan de onderste lendenwervel onderdeel lijken van het heiligbeen. Bij lumbarisatie kan juist een extra lendenwervelachtig segment aanwezig zijn.
Hierdoor kan hetzelfde anatomische niveau in verschillende radiologische verslagen verschillend worden genummerd.
Onjuiste wervelnummering kan leiden tot een injectie, interventie of operatie op een onbedoeld niveau.
De betrouwbaarste methode voor absolute segmentnummering is beoordeling van de volledige wervelkolom, waarbij vanaf C2 naar caudaal wordt geteld.
Hierbij is het belangrijk om de ribdragende borstwervels correct te identificeren en rekening te houden met eventuele aanvullende segmentatievarianten.
Beeldvorming van de volledige wervelkolom maakt het mogelijk om de overgangswervel in de context van het totale aantal wervelsegmenten te beoordelen.
Een sagittale localizer van de volledige wervelkolom kan bij MRI behulpzaam zijn, mits de beeldkwaliteit en dekking voldoende zijn voor betrouwbare telling.
De iliolumbale ligamenten kunnen als aanvullend anatomisch herkenningspunt worden gebruikt.
Onderzoek heeft aangetoond dat identificatie van deze ligamenten behulpzaam kan zijn bij segmentnummering op MRI.
Deze methode kent echter beperkingen, vooral wanneer ook thoracolumbale overgangsvarianten of andere afwijkingen in het aantal wervelsegmenten aanwezig zijn.
De ligging van het iliolumbale ligament mag daarom niet als zelfstandig, onfeilbaar bewijs voor absolute wervelnummering worden beschouwd.
Ook de positie van de aortabifurcatie, nierslagaders en conus medullaris is onderzocht als hulpmiddel voor segmentidentificatie.
Deze structuren vertonen anatomische variatie en zijn onvoldoende betrouwbaar om zelfstandig de wervelnummering vast te stellen.
Als de beschikbare beeldvorming geen betrouwbare absolute nummering toelaat, moet deze onzekerheid expliciet in het verslag worden vermeld.
Een beschrijving op basis van herkenbare anatomische kenmerken, gecombineerd met een duidelijke toelichting op de gebruikte nummeringsconventie, kan dan noodzakelijk zijn.
Bij geplande interventies is afstemming tussen radioloog en behandelend specialist essentieel.
Conventionele röntgenopnamen kunnen worden gebruikt om de aanwezigheid en globale morfologie van een LSTV te beoordelen.
Een anteroposterieure opname en, indien passend bij de klinische vraagstelling, een Ferguson-opname kunnen de lumbosacrale overgang zichtbaar maken.
Een Ferguson-opname wordt uitgevoerd met een aangepaste bundelrichting om de overgang tussen lendenwervelkolom en heiligbeen beter af te beelden.
Röntgenonderzoek kan informatie geven over:
De beoordeling kan worden bemoeilijkt door projectie, overlap van botstructuren en complexe anatomische varianten.
Ook kan het onderscheid tussen een nauwe pseudoarticulatie en volledige benige fusie op conventionele opnamen lastig zijn.
Röntgenonderzoek is daarom niet in alle gevallen voldoende voor gedetailleerde morfologische classificatie.
Aanvullende CT is echter niet standaard noodzakelijk wanneer de beschikbare beeldvorming de klinische vraag al voldoende beantwoordt.
Computertomografie biedt een hoge ruimtelijke resolutie en is bijzonder geschikt voor de beoordeling van de benige anatomie van lumbosacrale overgangswervels.
CT is doorgaans de meest gedetailleerde gangbare beeldvormende techniek voor het onderscheiden van pseudoarticulaties, volledige benige fusies en complexe morfologische varianten.
Met CT kunnen onder andere worden beoordeeld:
Multiplanaire reconstructies kunnen helpen bij het beoordelen van asymmetrische varianten en bij de voorbereiding van een eventuele chirurgische ingreep.
CT kan aanvullende waarde hebben wanneer:
Vanwege de blootstelling aan ioniserende straling wordt CT niet routinematig uitsluitend voor het aantonen van een LSTV ingezet.
De indicatie moet afhangen van de klinische vraagstelling en de verwachte invloed van de bevindingen op het beleid.
MRI is vooral geschikt voor het beoordelen van tussenwervelschijven, zenuwstructuren, beenmerg en omliggende weke delen.
Bij patiënten met een LSTV kan MRI informatie geven over mogelijke bijkomende oorzaken van lage rugpijn of neurologische klachten.
MRI kan daarmee bijdragen aan het onderscheiden van verschillende mogelijke pijnbronnen.
Bij een geïsoleerde lumbale MRI is de volledige overgangsanatomie niet altijd voldoende in beeld.
Daarnaast kan de nummering onzeker zijn wanneer de thoracolumbale overgang en het totale aantal wervelsegmenten niet kunnen worden beoordeeld.
De classificatie van een LSTV kan eveneens lastiger zijn op MRI dan op CT, vooral bij complexe benige verbindingen.
Het ontbreken van duidelijke degeneratieve of reactieve veranderingen rondom een pseudoarticulatie sluit niet uit dat deze klinisch relevant kan zijn.
Een normale of weinig afwijkende MRI bewijst niet dat een overgangswervel geen rol speelt bij de klachten.
Omgekeerd bewijst de aanwezigheid van degeneratieve veranderingen evenmin dat deze de pijn veroorzaken.
Een LSTV kan samenhangen met een veranderde bewegingsverdeling in de lumbosacrale wervelkolom.
In verschillende onderzoeken zijn associaties beschreven tussen bepaalde overgangsvarianten en degeneratieve veranderingen van het direct bovenliggende segment.
Mogelijke bevindingen zijn:
Bij eenzijdige pseudoarticulatie of fusie kan ook het facetgewricht aan de tegenoverliggende zijde relevant zijn.
Deze bevindingen moeten worden beschreven zonder automatisch een oorzakelijk verband met de klachten te veronderstellen.
De relatie tussen LSTV en degeneratieve afwijkingen verschilt tussen onderzoeken en is niet voor iedere anatomische variant even duidelijk.
Bovendien komen degeneratieve veranderingen ook voor bij personen zonder rugpijn.
De radiologische beoordeling moet daarom onderscheid maken tussen anatomische bevindingen, mogelijke mechanische gevolgen en de klinische betekenis ervan.
Het aantonen van een LSTV is niet hetzelfde als het vaststellen van het Bertolotti-syndroom.
Bij patiënten met klachten kunnen verschillende structuren een rol spelen.
Mogelijke pijnbronnen zijn:
Beeldvorming kan aanwijzingen geven voor een mogelijke pijnbron, maar kan doorgaans niet zelfstandig aantonen welke structuur verantwoordelijk is voor de klachten.
Wanneer een symptomatische pseudoarticulatie wordt vermoed, kan een pijnspecialist een gerichte diagnostische injectie overwegen.
Een duidelijke tijdelijke vermindering van de herkenbare pijn kan de betrokkenheid van de geïnjecteerde structuur ondersteunen.
De diagnostische waarde hangt echter af van de technische uitvoering, de klinische beoordeling en de aanwezigheid van eventuele andere pijnbronnen.
Een positieve reactie bewijst de pijnbron niet met absolute zekerheid.
Een negatieve reactie sluit een bijdrage van de pseudoarticulatie evenmin onder alle omstandigheden definitief uit.
De beslissing over aanvullende diagnostiek of behandeling vereist daarom klinische beoordeling door de betrokken specialist.
Een overgangswervel kan als anatomische variant worden beschouwd en daardoor onvoldoende aandacht krijgen in de verslaglegging.
Juist bij patiënten met aanhoudende lage rugpijn of geplande interventies kan deze informatie belangrijk zijn.
Een afwijkend aantal lumbale of sacrale segmenten kan leiden tot verschillen in nummering tussen onderzoeken.
Dit vormt een belangrijk aandachtspunt bij verwijzingen, injecties en chirurgische planning.
Bij lage rugpijn ligt de aandacht vaak op hernia’s en discusdegeneratie.
Hierdoor kunnen pseudoarticulaties, asymmetrische overgangsanatomie of relevante facetgewrichtsafwijkingen minder aandacht krijgen.
De classificatie beschrijft belangrijke morfologische kenmerken, maar niet alle anatomische variaties.
Bij complexe afwijkingen kan een aanvullende beschrijving noodzakelijk zijn.
Niet iedere LSTV is symptomatisch.
Ook degeneratieve veranderingen rondom een pseudoarticulatie bewijzen niet dat deze verantwoordelijk zijn voor de klachten.
Verschillen in nummering en interpretatie tussen onderzoeken kunnen tot verwarring leiden.
Vergelijking met eerdere beeldvorming kan helpen om inconsistenties te herkennen.
Een zorgvuldig radiologisch verslag kan bijdragen aan betere communicatie tussen radiologen, huisartsen, pijnspecialisten en wervelkolomchirurgen.
Bij een aangetroffen LSTV is het zinvol om, voor zover de beeldvorming dit toelaat, de volgende onderdelen te beschrijven.
Vermeld dat sprake is van een lumbosacrale overgangswervel.
Beschrijf de morfologie en geef zo mogelijk de Castellvi-classificatie aan.
Vermeld of de afwijking eenzijdig of dubbelzijdig aanwezig is.
Beschrijf eventuele verschillen tussen links en rechts.
Leg vast welke nummeringsmethode is toegepast.
Vermeld expliciet wanneer de absolute segmentnummering onzeker is.
Beschrijf de aanwezigheid, locatie en aard van de afwijkende verbinding.
Vermeld relevante discus-, facet- en zenuwgerelateerde bevindingen.
Beschrijf bevindingen die kunnen passen bij een mogelijke pijnbron, zonder een oorzakelijk verband als bewezen te presenteren.
Vermeld wanneer aanvullende verificatie van de segmentnummering nodig kan zijn vóór een niveaugebonden ingreep.
Bij onzekere nummering verdient een expliciete toelichting de voorkeur boven een schijnbaar zekere segmentaanduiding.
Deze aandachtspunten zijn bedoeld als praktische ondersteuning en vormen geen afzonderlijk gevalideerde verslagleggingsrichtlijn.
De anatomische kenmerken van lumbosacrale overgangswervels zijn uitgebreid beschreven in de radiologische literatuur.
Er bestaat brede overeenstemming over het belang van herkenning en correcte wervelnummering, vooral bij chirurgische en interventionele procedures.
De relatie tussen LSTV en lage rugpijn is complexer.
Niet iedere overgangswervel veroorzaakt klachten en de Castellvi-classificatie voorspelt niet betrouwbaar welke patiënten symptomatisch zijn.
Ook de beschikbare beeldvormende technieken hebben ieder hun eigen beperkingen.
CT is bijzonder geschikt voor gedetailleerde beoordeling van benige anatomie, terwijl MRI vooral waardevol is voor de beoordeling van tussenwervelschijven, zenuwstructuren en andere mogelijke pijnbronnen.
Voor betrouwbare absolute wervelnummering blijft beoordeling van de volledige wervelkolom, met telling vanaf C2, de best onderbouwde methode.
De wetenschappelijke literatuur benadrukt daarnaast dat verschillen in classificatie en nummering kunnen bijdragen aan diagnostische onzekerheid.
Beeldvorming vormt daarom een belangrijk onderdeel van de diagnostiek, maar moet altijd worden geïnterpreteerd in samenhang met het klinische klachtenbeeld.
Radiologen spelen een belangrijke rol bij het herkennen, classificeren en beschrijven van lumbosacrale overgangswervels.
Correcte segmentidentificatie, nauwkeurige morfologische beoordeling en aandacht voor aangrenzende structuren kunnen bijdragen aan gerichtere diagnostiek en veiligere behandelplanning.
Een overgangswervel moet niet alleen worden herkend, maar ook correct worden genummerd en zorgvuldig worden beschreven.
Daarbij blijft het onderscheid tussen een anatomische LSTV en een daadwerkelijk symptomatisch Bertolotti-syndroom essentieel.
1. Konin GP, Walz DM (2010).
Lumbosacral Transitional Vertebrae: Classification, Imaging Findings, and Clinical Relevance.
American Journal of Neuroradiology, 31(10), 1778–1786.
DOI: 10.3174/ajnr.A2036
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7964015/
2. Hughes RJ, Saifuddin A (2006).
Numbering of lumbosacral transitional vertebrae on MRI: role of the iliolumbar ligaments.
American Journal of Roentgenology, 187(1), W59–W65.
DOI: 10.2214/AJR.05.0415
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16794140/
3. Jancuska JM, Spivak JM, Bendo JA (2015).
A Review of Symptomatic Lumbosacral Transitional Vertebrae: Bertolotti’s Syndrome.
International Journal of Spine Surgery.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4603258/
4. A review of lumbosacral transitional vertebrae and associated vertebral numeration (2018).
Literatuuroverzicht over methoden voor correcte wervelnummering bij LSTV.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29564611/
5. Rakauskas TR et al. (2024).
An update on the prevalence and management of Bertolotti’s syndrome.
Frontiers in Surgery.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11669649/
6. Radiologic Insights: Diagnosing Lumbosacral Transitional Vertebrae. Systematic Review of the Literature (2026).
Pain Practice, 26(3), e70138.
DOI: 10.1111/papr.70138
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12969546/
7. Marchesi J, Hancock C, Odland K, DeVine J, Polly D Jr (2026).
Lumbosacral transitional vertebrae: a review of prevalence, classification, morphology, imaging and clinical implications.
Journal of Spine Surgery, 12(10), artikel 169.
DOI: 10.21037/jss-2026-0188
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC13739637/
Deze pagina is bedoeld als wetenschappelijke en professionele achtergrondinformatie voor radiologen en andere zorgprofessionals. De inhoud vervangt geen individuele radiologische beoordeling, actuele beroepsrichtlijnen of medisch-specialistische diagnostiek.