Orthopeden en neurochirurgen

Chirurgische beoordeling, behandelkeuzes en wetenschappelijke onderbouwing bij het Bertolotti-syndroom.

Het Bertolotti-syndroom in de wervelkolomchirurgie

Het Bertolotti-syndroom verwijst naar lage rugpijn die aannemelijk samenhangt met een symptomatische lumbosacrale overgangswervel (LSTV).

Een LSTV is een aangeboren anatomische variant waarbij sprake kan zijn van vergrote dwarsuitsteeksels, pseudoarticulaties of gedeeltelijke dan wel volledige benige verbindingen met het heiligbeen. Bij sommige varianten bestaat ook een afwijkende benige relatie met het darmbeen.

Een overgangswervel is niet automatisch symptomatisch. De chirurgische uitdaging ligt daarom niet uitsluitend in het herkennen van de anatomische afwijking, maar vooral in het identificeren van de vermoedelijke pijnbron en het bepalen of deze met een operatie kan worden beïnvloed.

Voor orthopedisch wervelkolomchirurgen en neurochirurgen zijn correcte wervelnummering, analyse van de volledige lumbosacrale anatomie, beoordeling van bijkomende afwijkingen en zorgvuldige patiëntselectie essentieel.

Chirurgische behandeling kan worden overwogen bij geselecteerde patiënten met aanhoudende, ernstig beperkende klachten ondanks passende niet-operatieve behandeling.

Er bestaat echter geen algemeen aanvaarde chirurgische standaardbehandeling die geschikt is voor alle anatomische vormen van het Bertolotti-syndroom.

1. Anatomische beoordeling en classificatie

De Castellvi-classificatie wordt veel gebruikt om de morfologie van lumbosacrale overgangswervels te beschrijven.

Type Anatomische kenmerken
I Eenzijdig (Ia) of dubbelzijdig (Ib) vergroot dwarsuitsteeksel, met een craniocaudale afmeting van ten minste 19 mm.
II Eenzijdige (IIa) of dubbelzijdige (IIb) pseudoarticulatie.
III Eenzijdige (IIIa) of dubbelzijdige (IIIb) volledige benige fusie.
IV Pseudoarticulatie aan één zijde en volledige benige fusie aan de andere zijde.

Vooral bij typen II en IV kan de pseudoarticulatie een potentiële pijnbron vormen.

Bij andere varianten kunnen veranderde mechanische belasting, degeneratieve afwijkingen of bijkomende aandoeningen bijdragen aan het klachtenbeeld.

Beperkingen van de classificatie

De Castellvi-classificatie beschrijft de anatomie, maar voorspelt niet betrouwbaar welke patiënten klachten hebben of welke chirurgische behandeling succesvol zal zijn.

Bovendien worden niet alle anatomische varianten volledig door deze classificatie beschreven.

Bij de preoperatieve beoordeling moeten daarom ook worden betrokken:

  • De afmetingen en oriëntatie van de afwijkende botverbinding.
  • De aanwezigheid van pseudoarticulatie of volledige fusie.
  • De aangrenzende facetgewrichten.
  • De tussenwervelschijven.
  • De ligging van zenuwstructuren.
  • Eventuele foraminale of extraforaminale compressie.
  • De aanwezigheid van degeneratie of instabiliteit.

Een nauwkeurige anatomische beschrijving is voor chirurgische planning vaak informatiever dan de classificatie alleen.

2. Correcte wervelnummering en operatieve veiligheid

Een LSTV kan leiden tot afwijkende segmentnummering.

Bij lumbarisatie kan een extra lendenwervelachtig segment aanwezig zijn. Bij sacralisatie kan de onderste lendenwervel gedeeltelijk of volledig met het heiligbeen verbonden zijn.

Hierdoor kan hetzelfde anatomische niveau in verschillende radiologische verslagen anders worden aangeduid.

Onjuiste wervelnummering vormt een belangrijk veiligheidsrisico bij niveaugebonden ingrepen.

Preoperatieve verificatie

Voorafgaand aan chirurgie is het belangrijk om:

  • De segmentnummering expliciet vast te stellen.
  • Eerdere röntgen-, CT- en MRI-onderzoeken te vergelijken.
  • Waar nodig de volledige wervelkolom te beoordelen.
  • Bij voorkeur vanaf C2 te tellen wanneer betrouwbare volledige beeldvorming beschikbaar is.
  • De gebruikte nummeringsmethode vast te leggen.
  • Onzekerheden met de radioloog te bespreken.
  • Het geplande operatieniveau volgens de gebruikelijke veiligheidsprocedures intraoperatief te verifiëren.

Lokale anatomische herkenningspunten, waaronder de iliolumbale ligamenten, kunnen behulpzaam zijn maar zijn niet onder alle omstandigheden voldoende voor absolute segmentnummering.

De aanwezigheid van een LSTV moet daarom expliciet worden meegenomen in de operatieve planning.

3. Mogelijke pijnbronnen

Bij patiënten met een LSTV kunnen verschillende structuren bijdragen aan lage rugpijn of neurologische klachten.

Pseudoarticulatie

Een afwijkend gewricht tussen het vergrote dwarsuitsteeksel en het heiligbeen kan degeneratieve veranderingen vertonen en een bron van mechanische pijn zijn.

Facetgewrichten

Bij asymmetrische overgangsvarianten kan veranderde belasting optreden van facetgewrichten, waaronder het facetgewricht aan de tegenoverliggende zijde.

Tussenwervelschijven

Het direct bovenliggende segment kan degeneratieve veranderingen vertonen, zoals discushoogteverlies, protrusie of herniatie.

De aanwezigheid van dergelijke afwijkingen bewijst niet automatisch dat deze verantwoordelijk zijn voor de klachten.

Zenuwstructuren

Zenuwcompressie kan ontstaan door bijkomende degeneratieve afwijkingen, foraminale vernauwing of extraforaminale beknelling tussen benige structuren.

Overige pijnmechanismen

Ook andere musculoskeletale aandoeningen en veranderingen in pijnverwerking kunnen bijdragen aan het klachtenbeeld.

Een operatie die uitsluitend de pseudoarticulatie behandelt, zal niet noodzakelijk alle aanwezige pijnbronnen beïnvloeden.

4. Preoperatieve diagnostiek

De preoperatieve beoordeling vraagt om een combinatie van klinische gegevens, relevante beeldvorming en evaluatie van eerdere behandelingen.

Klinische beoordeling

Belangrijke aandachtspunten zijn:

  • Lokalisatie en karakter van de pijn.
  • Mechanische provocatie door houding en beweging.
  • Aanwezigheid van radiculaire symptomen.
  • Neurologische afwijkingen.
  • Duur en ernst van de klachten.
  • Functionele beperkingen.
  • Resultaten van eerdere conservatieve en interventionele behandelingen.
  • De behandeldoelen en verwachtingen van de patiënt.

Er bestaat geen specifieke klinische test waarmee een symptomatische pseudoarticulatie betrouwbaar kan worden vastgesteld.

Röntgenonderzoek

Röntgenonderzoek kan de aanwezigheid en globale morfologie van een LSTV zichtbaar maken.

Dynamische opnamen kunnen bij een gerichte verdenking op instabiliteit aanvullende informatie geven, maar zijn niet bij iedere patiënt noodzakelijk.

CT

CT biedt gedetailleerde informatie over benige structuren, pseudoarticulaties, fusies, osteofyten en eventuele degeneratieve veranderingen rondom de afwijkende verbinding.

Multiplanaire reconstructies kunnen van belang zijn bij complexe of asymmetrische anatomie en chirurgische planning.

MRI

MRI is vooral relevant voor de beoordeling van tussenwervelschijven, facetgewrichten, zenuwstructuren, stenose en eventuele bijkomende afwijkingen.

Aanvullende onderzoeken

Afhankelijk van de klinische vraagstelling kunnen aanvullende onderzoeken worden overwogen, bijvoorbeeld bij onduidelijke zenuwcompressie of verdenking op segmentale instabiliteit.

De keuze voor onderzoek moet gericht zijn op informatie die de behandelbeslissing daadwerkelijk kan beïnvloeden.

5. Diagnostische blokkades

Gerichte injecties met lokaal anestheticum worden gebruikt om aanvullende informatie te verkrijgen over een mogelijke pijnbron.

Wanneer een symptomatische pseudoarticulatie wordt vermoed, kan een beeldgeleid uitgevoerde injectie diagnostische informatie opleveren.

Bij een therapeutische injectie kan daarnaast een corticosteroïd worden toegediend.

Interpretatie van het resultaat

Een duidelijke tijdelijke vermindering van de herkenbare pijn ondersteunt de mogelijkheid dat de geïnjecteerde structuur bijdraagt aan de klachten.

Een diagnostische blokkade is echter geen onfeilbare test.

De interpretatie kan worden beïnvloed door:

  • De nauwkeurigheid van de injectieplaats.
  • De verspreiding van het anestheticum.
  • De complexe anatomie van de pseudoarticulatie.
  • Meerdere gelijktijdige pijnbronnen.
  • De gekozen methode om pijnvermindering te meten.
  • De duur en aard van de klachten.

Een negatieve blokkade sluit een bijdrage van de pseudoarticulatie niet onder alle omstandigheden definitief uit.

Evenmin garandeert een positieve blokkade dat chirurgische behandeling succesvol zal zijn.

Betekenis voor chirurgische patiëntselectie

De rol van diagnostische injecties bij de selectie voor chirurgie is nog onvoldoende gestandaardiseerd.

Sommige chirurgische behandeltrajecten gebruiken een duidelijke positieve blokkade als selectiecriterium, terwijl andere de beslissing sterker baseren op het totale klinische en radiologische beeld.

Er is onvoldoende hoogwaardig onderzoek om vast te stellen welke diagnostische blokkadeprocedure de beste voorspeller is van chirurgisch succes.

Het resultaat moet daarom worden geïnterpreteerd binnen de volledige klinische context.

6. Resectie van de pseudoarticulatie

Bij een resectie wordt de afwijkende botverbinding tussen het vergrote dwarsuitsteeksel en het heiligbeen geheel of gedeeltelijk verwijderd.

Het doel is om een vermoedelijk pijnlijke mechanische verbinding te behandelen zonder noodzakelijkerwijs een wervelsegment vast te zetten.

Wanneer kan resectie worden overwogen?

Resectie kan een behandeloptie zijn bij zorgvuldig geselecteerde patiënten wanneer:

  • De pseudoarticulatie als belangrijke pijnbron wordt beschouwd.
  • De klachten voldoende overeenkomen met de anatomische bevindingen.
  • Niet-operatieve behandeling onvoldoende verbetering heeft gegeven.
  • Er geen andere dominante pijnbron is waarvoor een andere ingreep noodzakelijk wordt geacht.
  • De anatomie een technisch verantwoorde resectie mogelijk maakt.

De aanwezigheid van degeneratieve veranderingen elders sluit resectie niet automatisch uit.

Wel moeten de aard, ernst en mogelijke klinische betekenis ervan zorgvuldig worden meegewogen.

Chirurgische technieken

Resectie kan afhankelijk van de anatomie en beschikbare expertise via een open, microscopische, minimaal invasieve of endoscopische benadering worden uitgevoerd.

De operatieve planning moet rekening houden met de ligging van zenuwstructuren, de omvang van de botverbinding en de mogelijkheid van resterend botcontact.

Mogelijke beperkingen en risico’s

Resectie behandelt niet noodzakelijk bijkomende discusdegeneratie, facetgewrichtspijn of instabiliteit.

Daarnaast kunnen klachten blijven bestaan of terugkeren.

Mogelijke complicaties zijn onder andere:

  • Infectie.
  • Bloeding.
  • Zenuwletsel.
  • Persisterende of terugkerende pijn.
  • Onvoldoende verwijdering van de mechanische verbinding.
  • Noodzaak van een aanvullende ingreep.

De beschikbare onderzoeken laten bij geselecteerde patiënten gunstige resultaten zien, maar de uitkomsten zijn wisselend en niet voor iedere anatomische variant even goed onderzocht.

7. Fusie van het overgangssegment

Bij een fusieoperatie worden één of meerdere wervelsegmenten chirurgisch vastgezet, met als doel beweging tussen de betrokken structuren te beperken.

Een fusie kan worden overwogen wanneer de anatomische en klinische situatie daar aanleiding toe geeft.

Mogelijke overwegingen zijn:

  • Relevante segmentale instabiliteit.
  • Ernstige degeneratieve veranderingen met passende klinische klachten.
  • Een complexe anatomische situatie waarin resectie minder geschikt wordt geacht.
  • Meerdere betrokken pijnbronnen die met een beperkte resectie onvoldoende worden behandeld.

De aanwezigheid van een bepaald Castellvi-type vormt op zichzelf geen indicatie voor fusie.

Mogelijke voordelen

Bij geselecteerde patiënten kan stabilisatie leiden tot vermindering van mechanische pijn en verbetering van het functioneren.

Mogelijke nadelen en risico’s

Een fusie is een ingrijpender structurele behandeling en kan gepaard gaan met:

  • Infectie, bloeding of zenuwletsel.
  • Pseudartrose of onvoldoende benige consolidatie.
  • Implantaatgerelateerde complicaties.
  • Persisterende of terugkerende pijn.
  • Verlies van beweging op het gefuseerde niveau.
  • Mogelijke degeneratieve veranderingen in aangrenzende segmenten.
  • Een eventuele noodzaak tot heroperatie.

Het risico en de betekenis van deze complicaties verschillen per patiënt en per operatietechniek.

Een fusie betekent niet automatisch dat wandelen, werken of sporten daarna onmogelijk is.

De uiteindelijke belastbaarheid hangt onder meer af van de omvang van de fusie, het herstel, eventuele bijkomende aandoeningen en de individuele functionele uitkomst.

8. Resectie versus fusie: wat laat onderzoek zien?

Een retrospectief onderzoek van Mikula en collega’s, gepubliceerd in World Neurosurgery in 2022, vergeleek de resultaten van resectie en fusie bij 27 patiënten met het Bertolotti-syndroom.

Van deze patiënten ondergingen 18 een resectie en negen een fusie.

De meeste patiënten, 19 van de 27, hadden Castellvi type IIa.

Onderzoeksresultaten

Bij een follow-up van meer dan twaalf maanden rapporteerde:

  • 78% van de patiënten na fusie verbetering van pijn.
  • 28% van de patiënten na resectie verbetering van pijn.

Het verschil was binnen deze kleine onderzoeksgroep statistisch significant.

Op korte termijn, binnen zes maanden, werd bij beide behandelingen regelmatig pijnverbetering gerapporteerd.

Het verschil tussen de groepen was op dat moment niet statistisch significant.

Hoe moeten deze resultaten worden geïnterpreteerd?

Dit onderzoek is relevant omdat het beide operatietechnieken rechtstreeks vergelijkt.

Toch zijn belangrijke beperkingen aanwezig:

  • Het onderzoek was retrospectief.
  • De patiëntengroepen waren klein.
  • Er was geen gerandomiseerde toewijzing.
  • De meeste patiënten hadden Castellvi type IIa.
  • De resultaten zijn niet zonder meer toepasbaar op alle andere anatomische varianten.
  • Verschillen in patiëntselectie en chirurgische indicatie kunnen de uitkomsten beïnvloeden.
  • De studie bewijst niet dat fusie bij iedere patiënt beter is dan resectie.

Het onderzoek suggereert dat fusie bij bepaalde geselecteerde patiënten duurzamere pijnverbetering kan geven, maar biedt onvoldoende bewijs om fusie als algemene voorkeursbehandeling voor het Bertolotti-syndroom aan te bevelen.

Ook andere chirurgische patiëntseries rapporteren gunstige resultaten, maar gebruiken uiteenlopende selectiecriteria, classificaties en operatietechnieken.

Hierdoor blijft een individuele afweging noodzakelijk.

9. Fusie van twee niveaus bij complexe anatomie

Bij sommige patiënten bestaat naast de overgangswervel ook ernstige degeneratie of instabiliteit van het direct bovenliggende segment.

In dergelijke situaties kan een uitgebreidere chirurgische behandeling worden overwogen.

Onderzoek uit 2026

Sheehan en collega’s publiceerden in 2026 een retrospectieve patiëntserie over fusie van twee niveaus bij acht patiënten met het Bertolotti-syndroom en bijkomende aandoeningen van aangrenzende segmenten.

Alle patiënten ondergingen een fusie van twee niveaus, op L4-L5-S1 of L5-L6-S1 volgens de gebruikte segmentnummering.

Zes operaties werden via een minimaal invasieve benadering uitgevoerd, waarvan één met robotondersteuning. Twee operaties werden via een open benadering uitgevoerd.

Belangrijkste bevindingen

De onderzoekers rapporteerden verbetering van lichamelijk functioneren.

Bij de minimaal invasieve ingrepen werd in deze patiëntserie minder bloedverlies en een kortere operatieduur beschreven dan bij de open ingrepen.

Tijdens de gerapporteerde follow-up werden geen heropnames of heroperaties binnen twaalf maanden geregistreerd.

Betekenis voor de praktijk

Deze resultaten moeten voorzichtig worden geïnterpreteerd.

De onderzoeksgroep bestond uit slechts acht patiënten en er ontbrak een niet-geopereerde vergelijkingsgroep.

Bovendien waren de operatieve indicaties gerelateerd aan bijkomende structurele afwijkingen, zoals degeneratie of instabiliteit, en niet uitsluitend aan de aanwezigheid van een pseudoarticulatie.

Uit deze studie kan daarom niet worden geconcludeerd dat fusie van twee niveaus de standaardbehandeling moet worden voor patiënten met het Bertolotti-syndroom.

Het onderzoek betrof conventionele fusietechnieken en geen bewegingsbehoudend TOPS-implantaat.

10. Decompressie bij zenuwcompressie

Bij sommige patiënten met een LSTV ontstaan neurologische klachten door compressie van een zenuwwortel.

Mogelijke oorzaken zijn:

  • Foraminale of extraforaminale vernauwing.
  • Osteofyten.
  • Een vergroot dwarsuitsteeksel in combinatie met omliggende botstructuren.
  • Een hernia of degeneratieve stenose op een aangrenzend niveau.

Bij aantoonbare zenuwcompressie die overeenkomt met de klinische symptomen kan chirurgische decompressie worden overwogen.

Afhankelijk van de anatomie kan decompressie afzonderlijk of in combinatie met resectie of stabilisatie plaatsvinden.

Onderscheid tussen operatiedoelen

Het is belangrijk onderscheid te maken tussen:

  • Een operatie gericht op mechanische lage rugpijn.
  • Een operatie gericht op neurologische decompressie.
  • Een operatie gericht op stabilisatie van een instabiel of degeneratief segment.

Deze ingrepen behandelen verschillende problemen en hebben niet noodzakelijk dezelfde indicaties of verwachte resultaten.

11. Aangrenzende segmenten en degeneratieve veranderingen

Bij een lumbosacrale overgangswervel kan de bewegingsverdeling van de onderrug veranderen.

In verschillende onderzoeken is een verband beschreven tussen bepaalde LSTV-varianten en degeneratieve veranderingen van het direct bovenliggende segment.

Dit kan betrekking hebben op:

  • Discusdegeneratie.
  • Facetartrose.
  • Herniatie.
  • Spondylolisthesis.
  • Foraminale of centrale stenose.

Niet iedere patiënt ontwikkelt dergelijke afwijkingen.

Bovendien betekent de aanwezigheid van degeneratie niet automatisch dat deze de primaire pijnbron vormt.

Voor chirurgische besluitvorming is het belangrijk om vast te stellen of de klachten voornamelijk samenhangen met de pseudoarticulatie, een aangrenzend segment, zenuwcompressie of een combinatie daarvan.

Een operatie die één structuur behandelt, zal niet noodzakelijk alle klachten beïnvloeden.

12. Complexe en asymmetrische overgangsvarianten

Bij asymmetrische LSTV, waaronder Castellvi type IV, kunnen verschillende anatomische structuren aan weerszijden van de overgang betrokken zijn.

Aan de ene zijde kan een pseudoarticulatie aanwezig zijn, terwijl aan de andere zijde sprake is van een volledige benige fusie.

Dit kan de operatieve planning complexer maken.

Bij de beoordeling zijn onder andere relevant:

  • De precieze vorm en omvang van de pseudoarticulatie.
  • De benige verbinding aan de tegenoverliggende zijde.
  • De conditie van de facetgewrichten.
  • De tussenwervelschijven boven en onder het overgangssegment, voor zover anatomisch aanwezig.
  • De ligging van zenuwstructuren.
  • Eventuele bijkomende instabiliteit.

Er is onvoldoende hoogwaardig onderzoek om voor Castellvi type IV één specifieke operatietechniek als standaard aan te bevelen.

Ook bij dubbelzijdige pseudoarticulaties, zoals type IIb, is de keuze tussen resectie en fusie afhankelijk van meer factoren dan de classificatie alleen.

13. Verwachtingsmanagement en gezamenlijke besluitvorming

Een chirurgische behandeling bij het Bertolotti-syndroom vraagt om zorgvuldige voorlichting.

Belangrijke onderwerpen zijn:

  • De vermoedelijke pijnbron en de mate van diagnostische zekerheid.
  • Het doel van de operatie.
  • De kans op verbetering en de onzekerheid daarover.
  • De mogelijkheid van resterende of terugkerende pijn.
  • De risico’s van de gekozen techniek.
  • De invloed op mobiliteit en lichamelijke activiteiten.
  • De verwachte herstelperiode.
  • Alternatieven voor operatieve behandeling.

Patiënten kunnen langdurig pijn ervaren en meerdere behandelingen hebben geprobeerd voordat chirurgische beoordeling plaatsvindt.

Het is belangrijk om hun klachten serieus te nemen, zonder te suggereren dat een anatomisch aantoonbare afwijking automatisch betekent dat een operatie alle pijn zal wegnemen.

Bij complexe chronische pijn kunnen verschillende pijnmechanismen naast elkaar bestaan.

14. Wetenschappelijke beperkingen

De chirurgische literatuur over het Bertolotti-syndroom bestaat voornamelijk uit:

  • Retrospectieve patiëntseries.
  • Kleine vergelijkende onderzoeken.
  • Casusbeschrijvingen.
  • Systematische en narratieve literatuuroverzichten.

Er ontbreken grote gerandomiseerde onderzoeken die resectie, fusie, decompressie en niet-operatieve behandeling rechtstreeks vergelijken.

Ook zijn de gebruikte diagnostische criteria, chirurgische technieken en uitkomstmaten niet overal gelijk.

Daardoor is onvoldoende bekend welke patiënten op lange termijn het meeste baat hebben bij een specifieke ingreep.

De beschikbare literatuur ondersteunt het belang van zorgvuldige patiëntselectie, maar biedt nog geen algemeen toepasbaar chirurgisch behandelprotocol.

15. Praktische aandachtspunten voor de chirurgische beoordeling

Bij een patiënt met een vermoedelijk symptomatische LSTV kunnen de volgende vragen helpen om de behandelkeuze te structureren:

  1. Is de anatomie volledig en correct in kaart gebracht?
  2. Is de wervelnummering betrouwbaar vastgesteld?
  3. Welke structuur of structuren worden als belangrijkste pijnbron beschouwd?
  4. Zijn er aanwijzingen voor relevante instabiliteit of degeneratieve afwijkingen?
  5. Is er zenuwcompressie die overeenkomt met de neurologische klachten?
  6. Welke niet-operatieve behandelingen zijn geprobeerd en wat was het resultaat?
  7. Is een diagnostische injectie uitgevoerd en hoe moet de uitslag worden geïnterpreteerd?
  8. Kan een beperkte resectie de vermoedelijke pijnbron voldoende behandelen?
  9. Bestaat er een afzonderlijke indicatie voor fusie of decompressie?
  10. Zijn de verwachte voordelen, beperkingen en risico’s met de patiënt besproken?

Deze aandachtspunten zijn geen gevalideerd beslisalgoritme, maar kunnen bijdragen aan een gestructureerde multidisciplinaire beoordeling.

Conclusie

Orthopedisch wervelkolomchirurgen en neurochirurgen spelen een belangrijke rol bij de beoordeling van patiënten met een mogelijk operatief behandelbaar Bertolotti-syndroom.

De belangrijkste uitdaging is het onderscheiden van een anatomische overgangsvariant van een daadwerkelijk symptomatische afwijking en het identificeren van de relevante pijnbron.

Resectie, fusie en decompressie kunnen ieder een plaats hebben bij zorgvuldig geselecteerde patiënten, maar behandelen verschillende anatomische en klinische problemen.

De Castellvi-classificatie alleen is onvoldoende om de chirurgische behandelkeuze te bepalen.

De beslissing moet worden gebaseerd op de individuele anatomie, het klachtenpatroon, relevante beeldvorming, eventuele diagnostische injecties, bijkomende afwijkingen en gezamenlijke besluitvorming.

Wetenschappelijke bronnen en literatuur

1. Konin GP, Walz DM (2010).
Lumbosacral Transitional Vertebrae: Classification, Imaging Findings, and Clinical Relevance.
American Journal of Neuroradiology, 31(10), 1778–1786.
DOI: 10.3174/ajnr.A2036

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7964015/

2. Jancuska JM, Spivak JM, Bendo JA (2015).
A Review of Symptomatic Lumbosacral Transitional Vertebrae: Bertolotti’s Syndrome.
International Journal of Spine Surgery.

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4603258/

3. Mikula AL et al. (2022).
Operative Treatment of Bertolotti Syndrome: Resection Versus Fusion.
World Neurosurgery, 165, e311–e316.
DOI: 10.1016/j.wneu.2022.06.042

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35717016/

4. McGrath KA et al. (2022).
Quality-of-life and postoperative satisfaction following pseudoarthrectomy in patients with Bertolotti syndrome.
The Spine Journal.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35189349/

5. Jenkins AL et al. (2023).
Redefining the Treatment of Lumbosacral Transitional Vertebrae for Bertolotti Syndrome: Long-Term Outcomes Utilizing the Jenkins Classification to Determine Treatment.
World Neurosurgery.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36898630/

6. Rakauskas TR et al. (2024).
An update on the prevalence and management of Bertolotti’s syndrome.
Frontiers in Surgery, 11, 1486811.
DOI: 10.3389/fsurg.2024.1486811

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11669649/

7. Gabriel DC et al. (2025).
Bertolotti Syndrome in the Pediatric Population: A Literature Review and Management Algorithm.
JAAOS Global Research & Reviews.

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12410315/

8. Sheehan J, Meade SM, Lemel H, Shah A, Steinmetz MP (2026).
Two-level fusion for Bertolotti syndrome and concomitant adjacent segment disease: patient series.
Journal of Neurosurgery: Case Lessons, 11(8), CASE25551.
DOI: 10.3171/CASE25551

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12927197/


Deze pagina is bedoeld als wetenschappelijke en professionele achtergrondinformatie voor orthopedisch wervelkolomchirurgen, neurochirurgen en andere zorgprofessionals. De inhoud vervangt geen individuele chirurgische beoordeling, actuele beroepsrichtlijnen of multidisciplinaire besluitvorming.