Wat is het Bertolotti-syndroom?
Anatomische variant en mogelijke klinische betekenis.
Inleiding
Het Bertolotti-syndroom is een klinische aandoening die samenhangt met een aangeboren variatie van de onderste wervelkolom. Het betreft een afwijkende overgang tussen de laatste lendenwervel (meestal L5) en het heiligbeen (sacrum). Deze anatomische variant wordt een lumbosacrale overgangswervel (LSTV) genoemd.
Een lumbosacrale overgangswervel op zichzelf is geen ziekte. Pas wanneer deze anatomische variatie aantoonbaar samenhangt met klachten, wordt gesproken van het Bertolotti-syndroom.
Het onderscheid tussen een anatomische bevinding en een klinisch relevant syndroom is essentieel.
De anatomische basis
De wervelkolom bestaat normaal uit vijf lendenwervels (L1–L5), gevolgd door het sacrum. De vijfde lendenwervel beweegt normaal vrij ten opzichte van het heiligbeen en speelt een belangrijke rol in flexibiliteit en belastingverdeling van de onderrug.
Bij een lumbosacrale overgangswervel is er sprake van een structurele variatie, zoals:
-
Vergrote dwarsuitlopers (processus transversi) van L5
-
Een gedeeltelijke verbinding (pseudo-articulatie) met het sacrum of het bekken
-
Een volledige benige fusie met het sacrum
Deze variatie ontstaat tijdens de embryonale ontwikkeling en is dus aangeboren.
Hoe vaak komt een lumbosacrale overgangswervel voor?
In wetenschappelijke literatuur wordt een prevalentie beschreven variërend van ongeveer 4% tot 30% van de bevolking, afhankelijk van de gehanteerde definitie en beeldvormingstechniek.
Het merendeel van deze mensen heeft geen klachten. Slechts een deel ontwikkelt symptomen die in verband kunnen worden gebracht met de overgangswervel.
Dit betekent dat de aanwezigheid van een LSTV op een röntgenfoto of MRI niet automatisch betekent dat deze de oorzaak is van rugpijn.
De wervelkolom bestaat normaal uit vijf lendenwervels (L1–L5), gevolgd door het sacrum. De vijfde lendenwervel beweegt normaal vrij ten opzichte van het heiligbeen en speelt een belangrijke rol in flexibiliteit en belastingverdeling van de onderrug.
Bij een lumbosacrale overgangswervel is er sprake van een structurele variatie, zoals:
-
Vergrote dwarsuitlopers (processus transversi) van L5
-
Een gedeeltelijke verbinding (pseudo-articulatie) met het sacrum of het bekken
-
Een volledige benige fusie met het sacrum
Wanneer spreken we van het Bertolotti-syndroom?
De term Bertolotti-syndroom wordt gebruikt wanneer aan drie voorwaarden wordt voldaan:
-
Er is sprake van lage rugklachten of gerelateerde symptomen.
-
Beeldvorming toont een lumbosacrale overgangswervel.
-
Er is een aannemelijke klinische samenhang tussen de anatomische variant en de klachten.
De diagnose is dus geen puur radiologische bevinding, maar een combinatie van kliniek en beeldvorming.
Mogelijke mechanismen van pijn
De veranderde anatomie kan invloed hebben op de biomechanica van de onderrug. Mogelijke verklaringen voor klachten zijn:
-
Verminderde mobiliteit op het niveau van de overgang
-
Compensatoire overbelasting van hoger gelegen tussenwervelschijven
-
Verhoogde belasting van facetgewrichten
-
Irritatie of degeneratie van een pseudo-articulatie
-
Veranderde krachtsverdeling rond het sacro-iliacale gebied
In sommige gevallen ontstaat pijn direct vanuit de overgangswervel. In andere gevallen is sprake van secundaire veranderingen in aangrenzende structuren.
De exacte pijnbron kan per persoon verschillen.
Mogelijke klachten
Het klachtenpatroon bij het Bertolotti-syndroom is niet uniform. Symptomen kunnen bestaan uit:
-
Lage rugpijn, vaak eenzijdig
-
Pijn ter hoogte van het sacro-iliacale gebied
-
Stijfheid in de onderrug
-
Pijn bij lang staan of zitten
-
Pijn bij achterover buigen of draaien
-
Soms uitstraling naar bil of bovenbeen
Er bestaat geen uniek klachtenprofiel dat uitsluitend bij dit syndroom voorkomt. Een zorgvuldige differentiële diagnose blijft noodzakelijk.
Classificatie van lumbosacrale overgangswervels
Om varianten systematisch te beschrijven worden classificaties gebruikt.
Castellvi-classificatie
De meest gebruikte indeling is die van Castellvi (1984). Deze onderscheidt vier hoofdtypen op basis van de morfologie van de dwarsuitlopers en de mate van verbinding met het sacrum:
-
Type I: vergrote dwarsuitlopers zonder duidelijke articulatie
-
Type II: pseudo-articulatie met het sacrum
-
Type III: volledige benige fusie
-
Type IV: combinatie van verschillende typen links en rechts
Deze classificatie beschrijft de anatomie, maar zegt niet automatisch iets over klachten.
Jenkins-classificatie
De Jenkins-classificatie is een meer recente benadering die verdere differentiatie aanbrengt in morfologie en mogelijke klinische relevantie. Deze wordt met name gebruikt in gespecialiseerde literatuur.
Ook hier geldt: classificatie alleen bepaalt niet of een overgangswervel symptomatisch is.
De meest gebruikte indeling is die van Castellvi (1984). Deze onderscheidt vier hoofdtypen op basis van de morfologie van de dwarsuitlopers en de mate van verbinding met het sacrum:
-
Type I: vergrote dwarsuitlopers zonder duidelijke articulatie
-
Type II: pseudo-articulatie met het sacrum
-
Type III: volledige benige fusie
-
Type IV: combinatie van verschillende typen links en rechts
Diagnostiek
De diagnostiek van het Bertolotti-syndroom bestaat uit meerdere onderdelen.
Klinische beoordeling
Een uitgebreide anamnese en lichamelijk onderzoek vormen de basis. Hierbij wordt gekeken naar:
-
Lokalisatie van de pijn
-
Bewegingen die klachten uitlokken
-
Alternatieve verklaringen voor de klachten
Beeldvorming
-
Röntgenonderzoek kan een overgangswervel zichtbaar maken.
-
CT-scan geeft gedetailleerde informatie over botstructuren.
-
MRI toont aanvullende informatie over tussenwervelschijven, zenuwen en weke delen.
Beeldvorming alleen is niet voldoende om het syndroom vast te stellen.
Diagnostische injecties
In sommige gevallen kan een gerichte injectie in de pseudo-articulatie of omliggende structuren helpen bepalen of dit daadwerkelijk de pijnbron is.
Waarom wordt het soms niet herkend?
Er zijn meerdere redenen waarom het Bertolotti-syndroom niet altijd direct wordt herkend:
-
Een overgangswervel wordt soms beschouwd als toevalsbevinding.
-
Lage rugpijn heeft vaak meerdere mogelijke oorzaken.
-
De klinische relevantie van een LSTV is niet altijd eenduidig.
-
Er bestaat variatie in kennis en ervaring tussen zorgverleners.
Een zorgvuldige interpretatie van zowel klachten als beeldvorming blijft daarom noodzakelijk.
Belangrijke nuance
Niet iedere lumbosacrale overgangswervel veroorzaakt klachten.
Niet iedere lage rugpijn wordt veroorzaakt door een overgangswervel.
Het stellen van de diagnose Bertolotti-syndroom vereist een individuele beoordeling waarbij anatomie, klachten en aanvullende diagnostiek samen worden gewogen.
Samenvatting
Het Bertolotti-syndroom is een klinische aandoening die samenhangt met een aangeboren variatie van de lumbosacrale overgang van de wervelkolom. Deze variatie, een lumbosacrale overgangswervel, komt relatief frequent voor in de algemene bevolking.
Slechts een deel van de mensen met deze anatomische variant ontwikkelt klachten. De diagnose berust op een combinatie van klinische beoordeling en beeldvorming. Een zorgvuldige, individuele benadering blijft essentieel.
Bronnen
Wetenschappelijke literatuur (peer-reviewed)
Castellvi AE, Goldstein LA, Chan DP.
Lumbosacral transitional vertebrae and their relationship with lumbar extradural defects. Spine. 1984.
PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/6494954/
Konin GP, Walz DM.
Lumbosacral transitional vertebrae: classification, imaging findings, and clinical relevance. AJNR Am J Neuroradiol. 2010.
Volledige tekst: https://www.ajnr.org/content/31/10/1778
PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20884731/
Aihara T et al.
Intervertebral disc degeneration associated with lumbosacral transitional vertebrae.
PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15094536/
Mahato NK.
Pedicular anatomy of the lumbosacral junction in transitional vertebrae. Spine.
PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20661008/
Apazidis A et al.
The prevalence of transitional vertebrae in the lumbar spine. Spine Journal.
PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21871720/
Tang M et al.
Is Bertolotti’s syndrome a cause of low back pain? A systematic review.
PubMed zoekresultaat: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=bertolotti+syndrome+systematic+review
StatPearls Publishing.
Bertolotti Syndrome. (Regelmatig geüpdatete medische samenvatting)
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK585032/
Radiologische en anatomische referenties
American Journal of Neuroradiology (AJNR) – overzicht LSTV
https://www.ajnr.org/content/31/10/1778
Radiopaedia – Lumbosacral Transitional Vertebra
https://radiopaedia.org/articles/lumbosacral-transitional-vertebra
Radiopaedia – Bertolotti Syndrome
https://radiopaedia.org/articles/bertolotti-syndrome
Educatieve en patiëntgerichte informatie
About Bertolotti’s
https://www.aboutbertolottis.org/
Bertolotti Syndrome (internationale educatieve website)
https://www.bertolotti-syndrome.com/
Medical News Today – overzichtsartikel
https://www.medicalnewstoday.com/articles/bertolotti-syndrome
Algemene medische databanken
PubMed (zoekterm: Bertolotti syndrome)
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/?term=bertolotti+syndrome
Google Scholar (zoekterm: lumbosacral transitional vertebra clinical relevance)
https://scholar.google.com/scholar?q=lumbosacral+transitional+vertebra+clinical+relevance
Deze informatie is gebaseerd op huidige wetenschappelijke literatuur en is bedoeld ter algemene voorlichting. Het vervangt geen individueel medisch advies.