Bertolotti-syndroom (Lumbosacrale overgangswervel – LSTV)
Inleiding
Lumbosacrale overgangswervels (LSTV) vormen een relatief frequente congenitale anatomische variatie. Hoewel zij vaak als incidentele bevinding worden beschouwd, wordt in de literatuur al decennialang beschreven dat een deel van deze patiënten lage rugklachten ontwikkelt die mogelijk samenhangen met de overgang zelf of met secundaire biomechanische veranderingen.
Het Bertolotti-syndroom betreft die klinische situatie waarin lage rugpijn wordt geassocieerd met een LSTV, doorgaans in combinatie met radiologische bevindingen en – in geselecteerde gevallen – respons op diagnostische infiltratie.
Het onderwerp blijft onderwerp van discussie, met name vanwege:
-
De hoge prevalentie van asymptomatische LSTV
-
De heterogeniteit van klachtenpresentaties
-
Het ontbreken van grote prospectieve studies
Radiologische referentie:
Konin GP, Walz DM. AJNR Am J Neuroradiol. 2010.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20203111/
Anatomie en classificatie
Castellvi AE, Goldstein LA, Chan DP. Spine. 1984.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/6471309/
Castellvi type II (pseudo-articulatie) en type IV worden vaker in verband gebracht met symptomatische presentaties, maar causale verbanden zijn niet uniform aangetoond.
Correcte segmentnummering is essentieel, met name bij chirurgische overwegingen.
Epidemiologie en klinische relevantie
Prevalentie wordt geschat tussen 4–30%.
Apazidis A et al. Spine J. 2011.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21439889/
Systematische review 2023:
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10583961/
Hoewel LSTV frequent voorkomt, ontwikkelt slechts een subgroep klinisch relevante klachten. De uitdaging ligt in het onderscheiden van:
-
Incidentele bevinding
-
Biomechanisch relevante variatie
-
Primaire pijnbron
Pathofysiologie en biomechanische implicaties
Meerdere mechanismen zijn beschreven:
-
Degeneratieve veranderingen in de pseudo-articulatie
-
Adjacent segment stress (vaak L4–L5)
-
Facetoverbelasting
-
Versnelde discusdegeneratie
-
SI-compensatie
-
Radiculaire irritatie bij osteofytaire veranderingen
Aihara T et al. 2005.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15855370/
Tang SB et al. 2016.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26377702/
Griffith JF et al. 2022.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35596073/
Het concept van “adjacent segment stress” bij LSTV wordt in meerdere studies ondersteund, hoewel directe causaliteit moeilijk vast te stellen is.
Klinische presentatie
Kenmerken die in verschillende reviews terugkomen:
-
Chronische of recidiverende lage rugpijn
-
Eenzijdige lage lumbale pijn
-
Onvoldoende respons op standaard conservatieve therapie
-
Soms radiculaire of pseudoradiculaire klachten
-
Lokale drukpijn ter hoogte van de pseudo-articulatie
Crane J et al. 2021.
https://orthopedicreviews.openmedicalpublishing.org/article/24980-a-comprehensive-update-of-the-treatment-and-management-of-bertolotti-s-syndrome-a-best-practices-review
Diagnostische overwegingen
Beeldvorming
-
Röntgen: identificatie LSTV
-
CT: ossale detaillering
-
MRI: evaluatie discus, facet en zenuwstructuren
Konin GP, Walz DM. 2010.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20203111/
Segmentnummering verdient extra aandacht bij operatieve planning.
Diagnostische infiltratie
Gerichte infiltratie van de pseudo-articulatie kan bijdragen aan bronidentificatie en patiëntselectie voor interventionele behandeling.
Santavirta S et al. 1993.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8211619/
Quinlan JF et al. 2006.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16034614/
Behandelstrategie
Op basis van recente reviews wordt een stapsgewijze aanpak voorgesteld:
-
Conservatieve therapie
-
Diagnostische/therapeutische injecties
-
Radiofrequente behandeling (selectief)
-
Chirurgische interventie bij duidelijke pijnbron
Crane J et al. 2021.
https://orthopedicreviews.openmedicalpublishing.org/article/24980-a-comprehensive-update-of-the-treatment-and-management-of-bertolotti-s-syndrome-a-best-practices-review
Pain Physician behandelalgoritme 2024:
https://www.painphysicianjournal.com/current/pdf?article=NzgxMw%3D%3D&journal=159
Frontiers in Surgery 2024:
https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fsurg.2024.1486811/full
Chirurgie
Chirurgische resectie of fusie kan in geselecteerde gevallen worden overwogen, met name bij bevestigde pseudo-articulatie als primaire pijnbron.
Het bewijs is grotendeels gebaseerd op retrospectieve studies en casusseries. Langetermijn RCT’s ontbreken.
Systematische review 2023:
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10583961/
Evidence-overzicht
-
Overwegend niveau III–IV bewijs
-
Retrospectieve studies en casusseries
-
Heterogene populaties
-
Geen universele richtlijn of consensus
Klinische besluitvorming vereist individuele beoordeling en multidisciplinaire afstemming.
Klinische kernboodschap
-
LSTV is frequent, maar niet per definitie symptomatisch.
-
Biomechanische implicaties kunnen klinisch relevant zijn.
-
Diagnostische infiltratie kan richtinggevend zijn bij patiëntselectie.
-
Een stapsgewijze benadering wordt in de literatuur ondersteund.
-
Multidisciplinaire samenwerking is aanbevolen.