Bertolotti-syndroom (Lumbosacrale overgangswervel – LSTV)
Inleiding
Een lumbosacrale overgangswervel (LSTV) is een aangeboren anatomische variatie waarbij de onderste lendenwervel (meestal L5) gedeeltelijk articuleert of fuseert met het sacrum. Deze variatie komt relatief frequent voor in de algemene populatie.
In de meeste gevallen is een LSTV een toevallige bevinding zonder klinische consequenties. In een subgroep van patiënten wordt echter lage rugpijn beschreven die mogelijk samenhangt met deze overgang. In die situatie wordt gesproken van het Bertolotti-syndroom.
Het is belangrijk onderscheid te maken tussen:
-
Een anatomische variatie (LSTV)
-
Een symptomatisch klinisch beeld (Bertolotti-syndroom)
Radiologische review:
Konin GP, Walz DM. AJNR Am J Neuroradiol. 2010.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20203111/
Hoe vaak komt het voor?
De prevalentie van LSTV wordt geschat tussen 4–30%, afhankelijk van de onderzochte populatie en gehanteerde definitie.
Apazidis A et al. Spine J. 2011.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21439889/
Niet iedere LSTV veroorzaakt klachten.
Systematische review 2023:
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10583961/
Wanneer kan het klinisch relevant zijn?
Overweeg een mogelijke relatie met de klachten bij:
-
Jongere patiënten met chronische lage rugpijn
-
Recidiverende unilaterale lage lumbale pijn
-
Klachten die onvoldoende reageren op standaard conservatieve therapie
-
Terugkerende “SI-gerelateerde” pijn zonder duidelijke verklaring
-
Pseudoradiculaire klachten zonder evidente hernia
De klachten zijn niet specifiek en overlappen sterk met aspecifieke lage rugpijn.
Mogelijke verklaringen voor klachten
In de literatuur worden verschillende mechanismen beschreven:
-
Irritatie of artrose van de pseudo-articulatie
-
Overbelasting van het bovenliggende segment (vaak L4–L5)
-
Facet- of discusdegeneratie
-
SI-gewrichtcompensatie
Aihara T et al. 2005.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15855370/
Tang SB et al. 2016.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26377702/
Crane J et al. 2021.
https://orthopedicreviews.openmedicalpublishing.org/article/24980-a-comprehensive-update-of-the-treatment-and-management-of-bertolotti-s-syndrome-a-best-practices-review
Het causale verband is niet in alle gevallen eenduidig vast te stellen.
Diagnostiek in de huisartsenpraktijk
Er bestaat geen specifieke klinische test voor Bertolotti-syndroom.
Beeldvorming is niet standaard geïndiceerd bij aspecifieke lage rugpijn, conform geldende richtlijnen. Bij persisterende of atypische klachten kan röntgenonderzoek een LSTV aantonen.
Correcte segmentnummering is van belang bij verdere verwijzing.
Konin GP, Walz DM. 2010.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20203111/
Diagnostische infiltratie vindt plaats in de tweede lijn.
Santavirta S et al. 1993.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8211619/
Beleid
Eerste stap: conservatief
Bij afwezigheid van rode vlaggen:
-
Uitleg en geruststelling
-
Actief beleid conform NHG-standaard lage rugpijn
-
Beweging stimuleren
-
Eventueel verwijzing naar fysiotherapie
Best-practice overzicht:
https://orthopedicreviews.openmedicalpublishing.org/article/24980-a-comprehensive-update-of-the-treatment-and-management-of-bertolotti-s-syndrome-a-best-practices-review
Wanneer verwijzen?
Overweeg verwijzing bij:
-
Persisterende klachten ondanks adequaat conservatief beleid
-
Duidelijk unilateraal pijnpatroon laag lumbaal
-
Verdenking symptomatische pseudo-articulatie
-
Progressieve neurologische symptomen
-
Overweging van diagnostische infiltratie
Frontiers in Surgery 2024:
https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fsurg.2024.1486811/full
Pain Physician behandelalgoritme 2024:
https://www.painphysicianjournal.com/current/pdf?article=NzgxMw%3D%3D&journal=159
Wat is belangrijk om te communiceren aan patiënten?
-
Een overgangswervel is een anatomische variatie.
-
Niet iedere overgangswervel veroorzaakt klachten.
-
De behandeling start vrijwel altijd conservatief.
-
In geselecteerde gevallen kan aanvullende diagnostiek of verwijzing zinvol zijn.
Heldere uitleg voorkomt overmedicalisering en onnodige ongerustheid.
Evidence-niveau
De beschikbare literatuur bestaat voornamelijk uit retrospectieve studies en casusseries. Grote gerandomiseerde studies ontbreken.
Systematische review 2023:
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10583961/
Kernpunten voor de praktijk
-
LSTV is frequent en vaak asymptomatisch.
-
Klinische correlatie is essentieel.
-
Volg in eerste instantie het reguliere beleid voor lage rugpijn.
-
Overweeg verwijzing bij therapieresistentie of atypisch beloop.