Het Bertolotti-syndroom in manueel therapeutische praktijk
Een lumbosacrale overgangswervel (LSTV) kan de segmentale mobiliteit en belastingverdeling in de onderrug beïnvloeden. Voor manueel therapeuten is vooral relevant dat LSTV kan samenhangen met degeneratieve veranderingen en belasting in het bovenliggende segment (vaak L4–L5) en met unilaterale compensatiepatronen. Correcte herkenning en segmentidentificatie zijn essentieel.
Konin GP, Walz DM. AJNR. 2010.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20203111/
1. Klinisch redeneren: wat kan manueel relevant zijn?
Bij patiënten met (verdenking op) LSTV kunnen klachten ontstaan uit verschillende bronnen. Reviews noemen o.a. pseudo-articulatie, facetbelasting, discusdegeneratie en SI-overbelasting als mogelijke mechanismen.
Crane J et al. Orthopedic Reviews. 2021.
https://orthopedicreviews.openmedicalpublishing.org/article/24980-a-comprehensive-update-of-the-treatment-and-management-of-bertolotti-s-syndrome-a-best-practices-review
Praktisch voor manuele therapie: benader “Bertolotti” niet als één diagnose, maar als een anatomische variatie met mogelijke pijnbronnen. De manuele vraag is dan: waar zit de primaire nociceptieve bron, en wat is secundaire compensatie?
2. Segmentale biomechanica en “adjacent segment stress”
Meerdere studies beschrijven een associatie tussen LSTV en degeneratie/overbelasting boven het overgangssegment.
Aihara T et al. J Bone Joint Surg Br. 2005.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15855370/
Tang SB et al. Eur Spine J. 2016.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26377702/
Griffith JF et al. Eur Radiol. 2022.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35596073/
Klinische implicatie:
-
Mobiliteit kan verminderd zijn op L5–S1 (zeker bij fusie)
-
Het bovenliggende segment see-sawt: meer stress/mobiliteitsvraag
-
Unilaterale varianten kunnen asymmetrische rotatie/side-bending patronen geven
3. Onderzoek: wat kun je wel en niet “testen”?
Er is geen pathognomonische test voor Bertolotti-syndroom; beeldvorming is noodzakelijk om LSTV vast te stellen.
Konin GP, Walz DM. 2010.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20203111/
Aanbevolen klinische aanpak (praktisch):
-
Pijnprovocatiepatronen (flexie/extensie/rotatie) + side-to-side verschil
-
Segmentaal onderzoek: waar is hypo-/hypermobiliteit?
-
SI-testen: interpreteer voorzichtig (SI kan secundair reageren)
-
Heupscreening (groin pain / ROM) als differentiaaldiagnose
-
Neurologische screening bij radiculaire klachten
Belangrijk: positieve SI-testen ≠ “primair SI-probleem” bij LSTV; het kan compensatoir zijn.
4. Manuele interventies: wat zegt de literatuur?
Er zijn beperkte discipline-specifieke data, maar er bestaan casusrapporten waarin lumbosacrale manipulatie gecombineerd met oefentherapie is beschreven bij patiënten met lumbale overgangswervels.
Brenner AK et al. JOSPT. 2005 (case report: manipulation + therapeutic exercise bij LTV).
https://www.jospt.org/doi/pdf/10.2519/jospt.2005.35.6.368
Interpretatie: dit is geen bewijs dat manipulatie “de oplossing” is; het laat zien dat men in sommige gevallen manuele technieken combineert met oefentherapie binnen een conservatief traject.
5. Veiligheid en contra-indicaties (essentieel op jouw site)
Omdat LSTV kan variëren van pseudo-articulatie tot (gedeeltelijke) fusie, is voorzichtigheid bij HVLA/manipulatie logisch. Algemeen geldt bij manipulatie: milde bijwerkingen komen voor; zeldzame ernstige complicaties zijn beschreven (meer bij cervicale manipulatie, maar het is relevant voor informed consent en risicodenken).
Ernst E. Systematic review adverse effects spinal manipulation. 2007.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1905885/
Daarnaast noemen richtlijnachtige documenten fused vertebrae als contra-indicatie/waarschuwing voor manipulatieve behandeling (niet specifiek Bertolotti, maar wel toepasbaar bij fusietypen).
Guideline “Contraindications for Manipulation” (College of Naturopaths of Ontario, updated 2019).
https://www.collegeofnaturopaths.on.ca/wp-content/uploads/2020/11/Guideline-Contraindications-for-Manipulation.pdf
Wat je op je site kunt (en moet) zeggen, neutraal:
-
Bij (gedeeltelijke) fusie: vermijd routine-HVLA op het gefuseerde segment; focus eerder op bovenliggende segmenten/soft tissue/controle.
-
Bij pseudo-articulatie: wees alert op provocatie door eindstand-rotatie of compressie.
6. Wanneer verwijzen?
Overweeg verwijzing (huisarts/specialist/pijnkliniek) bij:
-
therapieresistente lage rugpijn met duidelijke LSTV + klinische correlatie
-
vermoeden primaire pijnbron in pseudo-articulatie (lokale, begrijpelijke pijnprovocatie)
-
progressieve neurologische symptomen
-
behoefte aan diagnostische blokkade/infiltratie
Best-practice overzicht:
https://orthopedicreviews.openmedicalpublishing.org/article/24980-a-comprehensive-update-of-the-treatment-and-management-of-bertolotti-s-syndrome-a-best-practices-review
Algoritme/overzicht (review + behandelalgoritme):
Pain Physician (2024) proposed treatment algorithm.
https://www.painphysicianjournal.com/current/pdf?article=NzgxMw%3D%3D&journal=159
Evidence-statement (manuele therapie)
-
Evidence specifiek voor manuele therapie bij Bertolotti is beperkt (voornamelijk casusrapporten/kleine series).
-
Praktische aanbevelingen steunen vooral op biomechanische plausibiliteit, algemene LBP-kennis en veiligheidsprincipes.
Systematische review (2023):
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10583961/