De mentale impact van langdurige pijn bij Bertolotti

Wanneer chronische pijn meer raakt dan alleen de rug.

Inleiding

Bij Bertolotti is er sprake van een aangeboren lumbosacrale overgangswervel.
Wanneer deze overgang symptomatisch is, kan dat leiden tot langdurige lage-rugklachten.

Als pijn maanden of jaren aanhoudt, blijft de impact zelden beperkt tot het lichaam alleen.

Langdurige pijn beïnvloedt vaak:

Emoties
Energie
Slaap
Concentratie
Motivatie
Sociale relaties
Toekomstperspectief

Dat is geen teken van zwakte.
Het is een begrijpelijke reactie op een voortdurende fysieke belasting.

Chronische pijn en het brein

Pijn wordt niet alleen lokaal in de rug verwerkt. Het brein speelt een centrale rol in hoe pijn wordt ervaren.

Onderzoek laat zien dat bij chronische pijn veranderingen kunnen optreden in hersengebieden die betrokken zijn bij:

Emotieregulatie
Stressverwerking
Aandacht en waakzaamheid
Motivatie en beloning

Ook systemen zoals de stress-as (HPA-as) en neurotransmitters zoals serotonine en dopamine kunnen beïnvloed worden.

Dat betekent dat langdurige pijn niet alleen fysiek uitputtend is, maar ook mentaal zwaar kan wegen — mede door biologische processen.

Rouw om het lichaam dat je had

Veel mensen met chronische pijn ervaren een vorm van rouw.

Rouw om:

Het lichaam dat vanzelfsprekend functioneerde
Werk of sport die niet meer lukt
Spontaniteit
Energie
Toekomstplannen

Deze rouw wordt vaak niet benoemd, maar is reëel.
Je neemt afscheid van hoe het was.

Dat mag verdriet doen.

Slechte dagen horen erbij

Niet elke zware dag betekent dat er iets misgaat in je herstel.

Soms is een slechte dag het gevolg van:

Over je grenzen gaan
Meer doen dan je lichaam aankan
Slaaptekort
Stress of emotionele belasting
Een tijdelijke terugval in pijn

Bij chronische pijn zijn grenzen vaak smaller en minder voorspelbaar.
Wat gisteren nog lukte, kan vandaag te veel zijn.

Op zulke dagen kun je merken:

Meer pijn
Snellere vermoeidheid
Meer emotionele kwetsbaarheid
Gevoel van moedeloosheid

Dat betekent niet automatisch dat je depressief bent.
Het kan ook betekenen dat je systeem tijdelijk overbelast is.

Herstel vraagt soms vertragen in plaats van doorgaan.

De wisselwerking tussen pijn en stemming

Chronische pijn en stemming beïnvloeden elkaar wederzijds.

Factoren die hierin meespelen:

Continue stressactivatie
Slaapverstoring
Verminderde lichamelijke activiteit
Sociale isolatie
Verminderde motivatie door neurobiologische veranderingen
Angst voor verergering van klachten

Somberheid bij langdurige pijn betekent niet automatisch een depressieve stoornis.
Maar het verdient wel aandacht.

Het biopsychosociale model

Moderne pijnwetenschap werkt met een biopsychosociaal model.

Dat betekent:

Er is een lichamelijke component (bij Bertolotti: een structurele afwijking)
Er zijn neurologische aanpassingen
Er zijn emotionele reacties
Er zijn sociale invloeden

Dit model ontkent de anatomische oorzaak niet.
Het erkent dat langdurige pijn meerdere lagen heeft.

Wanneer is extra ondersteuning verstandig?

Signalen waarbij het belangrijk is om hulp te overwegen:

Aanhoudende hopeloosheid
Geen plezier meer ervaren
Gevoel van waardeloosheid
Terugtrekking uit sociale contacten
Ernstige slaapproblemen
Gedachten dat het leven niet aantrekkelijk is

Dat zijn geen tekenen van falen.
Dat zijn signalen van overbelasting.

In dat geval is het verstandig om naast lichamelijke behandeling ook mentale ondersteuning te zoeken, bijvoorbeeld via de huisarts of praktijkondersteuner GGZ.

Wat kan helpen?

Inzicht in pijnmechanismen
Geleidelijke opbouw van activiteit
Grenzen leren herkennen en respecteren
Psychologische begeleiding (bijvoorbeeld CGT of ACT)
Sociale verbinding
Multidisciplinaire aanpak

En soms ook: accepteren dat vandaag een mindere dag is — zonder daar direct conclusies aan te verbinden over de toekomst.

Hoop en herstel

Het brein is veranderbaar.
Net zoals langdurige pijn invloed kan hebben op hersennetwerken, kan herstel — fysiek én mentaal — ook veranderingen teweegbrengen.

Herstel verloopt zelden lineair.
Slechte dagen betekenen niet dat alles verloren is.

Blijf niet alleen met donkere gedachten

Als gedachten ontstaan zoals:

“Ik trek dit niet meer.”
“Het leven voelt niet aantrekkelijk.”

Blijf daar niet alleen mee.

In Nederland kun je contact opnemen met:

Je huisarts
De praktijkondersteuner GGZ
113 (zelfmoordpreventie, telefonisch of via chat: www.113.nl of 0800-0113)

Steun vragen is geen zwakte.
Het is een vorm van zorg voor jezelf.

Bronnen

Apkarian AV et al.
Chronic pain patients are impaired on emotional decision-making tasks. Pain. 2004.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15109516/

Baliki MN et al.
Functional reorganization of the default mode network across chronic pain conditions. PNAS. 2008.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19004766/

Gatchel RJ et al.
The biopsychosocial approach to chronic pain. Psychological Bulletin. 2007.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17592957/

IASP Terminology Update. International Association for the Study of Pain, 2020.
https://www.iasp-pain.org/resources/terminology/

Nijs J et al.
Central sensitisation in chronic pain conditions. Lancet Rheumatology. 2021.
https://doi.org/10.1016/S2665-9913(21)00032-1

Vlaeyen JWS & Linton SJ.
Fear-avoidance model of chronic pain. Pain. 2000.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10666528/

Tracey I & Bushnell MC.
How neuroimaging studies have challenged us to rethink pain. Nature Reviews Neuroscience. 2009.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19461685/

Deze informatie is gebaseerd op huidige wetenschappelijke literatuur en is bedoeld ter algemene voorlichting. Het vervangt geen individueel medisch advies.